Hôm nay, 25 tháng 5, là lễ kính Đức Maria Mẹ Giáo Hội. Tước hiệu Mẹ Hội Thánh được dành cho Đức Trinh Nữ Ma-ri-a vì chính Mẹ đã sinh hạ Đức Ki-tô là Đầu của Hội Thánh và trước khi Con lòng Mẹ trút hơi thở trên thập giá, Mẹ trở nên Hiền Mẫu của những kẻ được cứu chuộc. Đức Phao-lô VI đã long trọng xác nhận danh hiệu này trong diễn từ đọc trước các nghị phụ Công Đồng Va-ti-ca-nô II ngày 21-11-1964, và quyết định: “Toàn dân Ki-tô giáo xưa nay đã tôn kính Thánh Mẫu Thiên Chúa bằng danh hiệu rất ngọt ngào này, thì nay còn phải tôn kính hơn nữa.”
Để hiểu được tính lịch sử của tuyên bố trên, người ta phải kể đến Hiến chế Tín lý về Giáo Hội, Lumen gentium, một hiến chế được Vatican II thông qua với đa số phiếu áp đảo 2,151 thuận 5 chống, và được Thánh Giáo Hoàng Phao-lô VI ký ban hành ngày 21 tháng 11 năm 1964, ngày cuối cùng của kỳ họp 3. Điểm nổi bật của Hiến chế này là định nghĩa Giáo Hội như Dân Thiên Chúa, bao gồm phẩm trật và giáo dân trong đó có các tu sĩ, nghĩa là toàn bộ những người tin vào Chúa Giêsu Kitô. Một phần vì xu hướng đại kết, nhất là đối với các anh chị em Thệ Phản, nhưng phần lớn vì luận lý học nội tại của định nghĩa này, Công đồng đã xếp chương nói về Đức Mẹ, mà một phần khá lớn các nghị phụ muốn tách riêng, vào hiến chế này (chương sau cùng, tức chương 8), vì quả Đức Mẹ là người “có phúc vì đã tin!”
Không phải ai ai cũng theo thứ luận lý học ấy, nên đã cho rằng Giáo Hội Công Giáo “muốn hạ thấp vị trí của Đức Mẹ”. Và để tránh cái cớ vấp phạm mà nhiều người cho là quá lớn này, Đức Phao-lô VI đã dùng thẩm quyền Phê-rô, thẩm quyền mà toàn thể Công Đồng đều nhìn nhận: Cum Petro et sub Petro, để long trọng thừa nhận lex orandi của hàng bao thế kỷ lịch sử Giáo Hội và tuyên bố Đức Maria là Mẹ Giáo Hội.
Đức Tổng Giám Mục Fulton Sheen, người có mặt tại Công đồng, nhận xét rằng khi lời tuyên bố Đức Mẹ là Mẹ của Giáo Hội được phát ra, đã có một sự bùng nổ! Hầu hết các Nghị phụ Công đồng, đều là Giám mục, đã đứng dậy và dành một tràng vỗ tay vang dội cho Đức Mẹ dưới tước hiệu Mẹ của Giáo Hội. Không chỉ tiếng vỗ tay vang dội mà dường như còn không bao giờ dứt – đó là tình yêu dành cho Đức Mẹ với tư cách là Mẹ của Giáo Hội. Đây là những gì Đức Giáo Hoàng Benedict nói về điều này: “Khoảnh khắc in đậm trong ký ức tôi là khi nghe những lời của ngài: “Mariam Sanctissimam declaramus Matrem Ecclesiae” – “Chúng tôi tuyên xưng Đức Maria là Mẹ Thánh của Giáo Hội”, các nghị phụ đã lập tức đứng dậy và dâng lên Mẹ Thiên Chúa, Mẹ của chúng ta, Mẹ của Giáo Hội, với một tràng vỗ tay nhiệt liệt.”
Thánh Phao-lô VI đã dành quá nửa bài diễn văn kết thúc khóa họp thứ ba của Vatican II (28 đoạn trong số 49 đoạn) để nói về quyết định này. Giờ Kinh sách trong các giờ kinh phụng vụ của Giáo Hội hôm nay đã trích đăng phần chính yếu trong tuyên bố trên của Đức Phao-lô VI, các đoạn từ 30 tới 35. Tuy nhiên, để đặt tuyên bố lịch sử của Đức Phao-lô VI vào đúng ngữ cảnh của nó, chúng tôi xin trích dịch trọn phần của bài diễn văn liên quan tới tuyên bố lịch sử này từ số 21 tới số 49:
Anh em đáng kính, tâm trí chúng ta không thể không dâng lên những cảm xúc biết ơn chân thành và hiếu thảo đối với Đức Trinh Nữ Maria. Cũng như đối với Mẹ, người mà chúng ta coi là Đấng Bảo trợ của Công đồng hiện tại, chứng nhân cho công việc của chúng ta, cố vấn nhân từ nhất của chúng ta, bởi vì chính Mẹ, với tư cách là vị thánh bảo trợ trên trời, cùng với Thánh Giuse, mà công việc của Đại hội đồng Đại kết của chúng ta đã được Đức Giáo Hoàng Gioan XXIII giao phó ngay từ đầu.
Cũng với những cảm xúc ấy, năm ngoái chúng ta đã dâng lên Đức Mẹ Maria một hành động tôn kính chung long trọng, bằng cách quy tụ tại Vương cung thánh đường Liberian, xung quanh bức ảnh được tôn kính với danh hiệu vinh hiển Salus Populi Romani (Sự cứu rỗi của dân La Mã).
Vị trí cao cả nhất
Năm nay, sự tôn kính của Công đồng chúng ta dường như quý giá và có ý nghĩa hơn nhiều. Với việc ban hành Hiến chế hôm nay, mà đỉnh cao là cả một chương dành riêng cho Đức Mẹ, chúng ta có thể khẳng định một cách chính đáng rằng kỳ họp này kết thúc như một bài ca ngợi khen vô song để tôn vinh Đức Mẹ. Trên thực tế, đây là lần đầu tiên – và khi nói điều này, tâm hồn chúng tôi tràn ngập cảm xúc sâu sắc – một Công đồng Đại kết trình bày một sự tổng hợp rộng lớn như vậy về Giáo lý Công Giáo liên quan đến vị trí mà Đức Mẹ Maria chiếm giữ trong mầu nhiệm của Chúa Kitô và của Giáo hội. Điều này tương ứng với mục tiêu mà Công đồng này đặt ra là thể hiện dung mạo của Giáo Hội Thánh Thiện, mà Đức Mẹ Maria có mối liên hệ mật thiết, và, như đã được khẳng định một cách có thẩm quyền, Mẹ là portio maxima, portio optima, portio praecipua, portio electissima (phần lớn nhất, tốt nhất, chính yếu, được chọn lựa nhất).
Ý muốn của Chúa
Thật vậy, thực tại của Giáo Hội không chỉ gói gọn trong cấu trúc phẩm trật, trong Phụng vụ, trong các Bí tích, trong các Quy chế pháp lý. Nguồn gốc mật thiết, nguồn gốc chính yếu của hiệu quả thánh hóa của Giáo Hội phải được tìm thấy trong sự hiệp nhất huyền nhiệm với Chúa Kitô; một sự hiệp nhất mà chúng ta không thể hình dung là tách rời khỏi Mẹ, là Mẹ của Ngôi Lời Nhập Thể và là người mà chính Chúa Giêsu Kitô muốn được hiệp nhất mật thiết với Người để cứu độ chúng ta.
Vì vậy, sự chiêm niệm yêu thương về những phép lạ mà Thiên Chúa đã thực hiện nơi Mẹ Thánh của Người phải tìm thấy góc nhìn đúng đắn của nó trong tầm nhìn về Giáo Hội. Và hiểu biết về Giáo lý Công Giáo chân chính về Đức Mẹ sẽ luôn là chìa khóa để hiểu chính xác mầu nhiệm Chúa Kitô và Giáo hội.
Hoàn thành một ước nguyện
Suy niệm về mối quan hệ mật thiết giữa Đức Mẹ và Giáo hội, được thiết lập rõ ràng trong Hiến chế Công đồng hôm nay, khiến chúng tôi cảm thấy đây là thời điểm trọng thể và thích hợp nhất để hoàn thành một ước nguyện mà sau khi chúng tôi đề cập đến vào cuối phiên họp trước, rất nhiều Nghị phụ Công đồng đã bày tỏ, thúc giục một tuyên bố rõ ràng tại Công đồng này về vai trò làm mẹ của Đức Trinh Nữ giữa dân Kitô giáo.
Để đạt được mục đích này, chúng tôi thấy thích hợp để thánh hiến trong phiên họp công khai này một tước hiệu được đề xuất để tôn vinh Đức Trinh Nữ từ nhiều nơi trên thế giới Công Giáo và đặc biệt thân thương với chúng tôi vì nó tóm tắt một cách đáng ngưỡng mộ vị trí đặc ân được Công đồng tái lập cho Đức Trinh nữ trong Thánh Giáo hội.
“Mẹ của Giáo Hội”
Vì vậy, để tôn vinh Đức Trinh Nữ Maria và để an ủi chính chúng tôi, chúng tôi tuyên bố Đức Maria là Mẹ của Giáo Hội, nghĩa là của toàn thể dân Chúa, của các tín hữu cũng như các mục tử, những người gọi Mẹ là Mẹ yêu thương nhất. Và chúng ta mong muốn Mẹ Thiên Chúa được toàn thể dân Chúa tôn kính và cầu khẩn hơn nữa bằng danh hiệu ngọt ngào này.
Anh em đáng kính, đây là một danh hiệu không mới mẻ trong lòng đạo đức Kitô giáo; chính bằng danh hiệu này, hơn tất cả các danh hiệu khác, mà các tín hữu và Giáo Hội xưng hô với Đức Maria. Danh hiệu này thực sự là một phần cốt lõi của lòng sùng kính Đức Maria, tìm thấy sự biện minh trong chính phẩm giá Mẹ của Ngôi Lời Nhập Thể.
Cơ sở: Thiên tính Mẹ Thiên Chúa
Thực thế, Thiên tính Mẹ Thiên Chúa là cơ sở cho mối quan hệ đặc biệt của Mẹ với Chúa Kitô, và cho sự hiện diện của Mẹ trong kế hoạch cứu độ do Chúa Giêsu Kitô mang lại, thì đó cũng là cơ sở chính yếu cho mối quan hệ giữa Đức Mẹ và Giáo Hội, vì Mẹ là Mẹ của Đấng mà ngay từ khi nhập thể trong lòng Mẹ đồng trinh, đã kết hợp với chính mình làm Đầu của Thân Thể Mầu Nhiệm là Giáo Hội.
Vậy nên, với tư cách là Mẹ của Chúa Kitô, Mẹ cũng là Mẹ của tất cả các tín hữu và tất cả các Mục Tử.
Vì vậy, với một tâm hồn tràn đầy niềm tin tưởng và lòng hiếu thảo, chúng ta hướng ánh mắt lên Mẹ, bất chấp sự bất xứng và yếu đuối của chúng ta. Mẹ, Đấng đã ban cho chúng ta, trong Chúa Giêsu, nguồn mạch ân sủng, sẽ không bỏ rơi việc giúp đỡ Giáo Hội, hiện đang phát triển mạnh mẽ nhờ sự dồi dào của các ơn lành của Chúa Thánh Thần và đặt mình với lòng nhiệt thành mới để hoàn thành sứ mệnh cứu độ của mình.
Nhưng vẫn rất gần gũi với chúng ta
Và niềm tin của chúng ta càng sống động và được chứng thực trọn vẹn hơn nếu chúng ta suy gẫm về mối liên hệ mật thiết giữa Mẹ Thiên Chúa và nhân loại. Mặc dù được Thiên Chúa ban cho những đặc ân đáng ngưỡng mộ, để trở thành Mẹ xứng đáng của Ngôi Lời Nhập Thể, Mẹ vẫn rất gần gũi với chúng ta.
Là con gái của A-đam, giống như chúng ta, và do đó là chị em của chúng ta qua mối liên hệ tự nhiên, Mẹ là tạo vật được gìn giữ khỏi Tội Nguyên Tổ nhờ công đức của Đấng Cứu Thế, và ngoài những đặc ân đã đạt được, Mẹ còn sở hữu đức tin trọn vẹn và gương mẫu, do đó xứng đáng với lời ngợi khen Tin Mừng beata quae crededisti (phúc thay cho người tin). Trong đời sống trần thế, Mẹ đã hiện thân hình ảnh hoàn hảo của người môn đệ Chúa Kitô, phản ánh mọi nhân đức, và thể hiện các mối phúc Tin Mừng được Chúa Kitô loan báo. Vì vậy, nơi Mẹ, toàn thể Giáo Hội, với sự đa dạng vô song về đời sống và công việc, đạt được hình thức chân thực nhất của sự bắt chước hoàn hảo Chúa Kitô.
“Tôn kính xứng đáng Mẹ Maria”
Vậy nên, chúng tôi tin tưởng rằng, với việc ban hành Hiến chế về Giáo hội, được đóng dấu bằng việc tuyên bố Đức Mẹ Maria là Mẹ của Giáo hội, nghĩa là của tất cả các tín hữu và tất cả các Mục tử, dân Kitô giáo sẽ sốt sắng hơn nữa hướng về Đức Trinh Nữ Maria và tôn kính, sùng kính Mẹ cho xứng đáng.
Về phần chúng ta, cũng như theo lời mời của Đức Giáo Hoàng Gioan XXIII, chúng ta đã vào hội trường Công đồng cùng với “Đức Maria, Mẹ của Chúa Giêsu”, thì khi kết thúc kỳ họp thứ ba, chúng ta rời khỏi Đền Thánh này với danh thánh thiện và dịu ngọt nhất của Đức Maria, Mẹ của Giáo hội.
Để bày tỏ lòng biết ơn về sự trợ giúp đầy yêu thương mà Mẹ đã dành cho chúng ta trong suốt thời kỳ Công đồng vừa qua, thưa Anh em đáng kính, mỗi người trong anh em hãy nguyện giữ gìn danh xưng và tôn kính Đức Mẹ Maria trong dân Kitô giáo, nêu gương cho Mẹ về đức tin và sự đáp ứng trọn vẹn mọi lời kêu gọi của Thiên Chúa, mẫu mực về sự đồng hóa trọn vẹn sự tìm kiếm Chúa Kitô và lòng bác ái của Người, để tất cả các tín hữu, hiệp nhất trong danh Mẹ chung, cảm thấy mình càng vững vàng hơn trong Đức tin và hiệp nhất với Chúa Giêsu Kitô, đồng thời sốt sắng trong lòng bác ái đối với anh em, thúc đẩy tình yêu thương người nghèo, tận hiến cho công lý và bảo vệ hòa bình.
Như Thánh Ambrose vĩ đại đã khuyên nhủ: ait in singulis Mariae anima ut magnificet Dominum; sit in singulis spiritus Mariae et exulted in Deo [Hãy để linh hồn Đức Mẹ ở trong mỗi người, để nó ca ngợi Chúa; hãy để tinh thần Đức Mẹ ở trong mỗi người, để nó vui mừng trong Chúa].
Phương tiện, không phải mục đích
Trên hết, chúng tôi mong muốn làm rõ rằng Đức Mẹ Maria, người tôi tớ khiêm nhường của Chúa, chỉ hiện hữu trong mối quan hệ với Thiên Chúa và với Chúa Kitô, Đấng Trung gian và Cứu chuộc duy nhất của chúng ta.
Và cũng vậy, xin cho bản chất đích thực và mục đích của việc tôn kính Đức Mẹ trong Giáo hội được minh họa, đặc biệt là ở những nơi có nhiều anh em ly khai, để những người không thuộc Cộng đồng Công Giáo có thể hiểu rằng lòng sùng kính Đức Mẹ, không phải là mục đích tự thân, mà là phương tiện được thiết kế để hướng các linh hồn đến với Chúa Kitô và do đó hiệp nhất họ với Chúa Cha trong tình yêu của Chúa Thánh Thần.
Lời tri ân đặc biệt: Fatima
Trong khi chúng ta tha thiết cầu nguyện với Đức Trinh Nữ Maria, xin ngài chúc phúc cho Công đồng Đại kết và toàn thể Giáo hội, thúc đẩy giờ phút hiệp nhất của tất cả các Kitô hữu, thì ánh mắt chúng ta hướng về những chân trời vô tận của toàn thế giới, đối tượng được Công đồng Đại kết hết sức quan tâm, và là nơi mà vị tiền nhiệm đáng kính của chúng ta, Đức Giáo Hoàng Piô XII, người được tôn kính và nhớ mãi, không phải không có sự soi sáng từ trên cao, đã long trọng dâng hiến cho Trái Tim Vô Nhiễm của Đức Mẹ Maria.
Hôm nay, chúng ta thấy đặc biệt thích hợp để tưởng nhớ hành động dâng hiến này. Với suy nghĩ đó, chúng ta đã quyết định cử một phái đoàn đặc biệt đến Fatima trong thời gian tới để mang Hoa Hồng Vàng đến thánh đường Fatima, nơi thân thương hơn bao giờ hết không chỉ với người dân của quốc gia Bồ Đào Nha cao quý – luôn luôn, nhưng đặc biệt hôm nay, thân thương với chúng ta –nhưng cũng được các tín hữu trên toàn thế giới Công Giáo biết đến và tôn kính. Bằng cách này, chúng tôi dự định phó thác toàn thể gia đình nhân loại, với những vấn đề và lo lắng, với những khát vọng chính đáng và hy vọng tha thiết, cho sự chăm sóc của Mẹ Thiên Chúa.
Lời khẩn cầu của Đức Thánh Cha với Đức Mẹ Maria
Ôi, Đức Trinh Nữ Maria, Mẹ của Giáo Hội, Chúng Con phó thác toàn thể Giáo Hội và Công Đồng Đại Kết của Chúng Con cho Mẹ!
Mẹ là Auxilium Episcoporum, người trợ giúp các Giám mục, xin bảo vệ và giúp đỡ các Giám mục trong Sứ Mệnh Tông Đồ, và tất cả các linh mục, tu sĩ và giáo dân, những người giúp đỡ các Giám mục trong công việc gian khổ của họ.
Mẹ, người đã được chính Con Mẹ trình diện, vào lúc chịu chết cứu chuộc, như là Mẹ của môn đệ yêu dấu nhất của Người, xin nhớ đến dân Kitô giáo đã phó thác cho Mẹ.
Xin nhớ đến tất cả các con của Mẹ, nâng đỡ lời cầu nguyện của họ lên Thiên Chúa, gìn giữ đức tin của họ, củng cố niềm hy vọng của họ, gia tăng lòng bác ái của họ.
Hãy nhớ đến những người đang gặp hoạn nạn, thiếu thốn, nguy hiểm, và đặc biệt là những người bị bách hại và bị giam cầm vì đức tin của họ. Vì những người này, hỡi Đức Trinh Nữ, xin ban cho họ sức mạnh và mau chóng đến ngày tự do chính đáng mà chúng con mong muốn.
Hãy nhìn bằng ánh mắt nhân từ những anh em chúng con đang bị chia cách và xin thương xót hiệp nhất chúng con, Mẹ là người đã sinh ra Chúa Kitô như một cây cầu hiệp nhất giữa Thiên Chúa và loài người.
Ôi, đền thờ ánh sáng không bóng tối và không tì vết, xin cầu bầu với Con Một của Mẹ, Đấng Trung Gian hòa giải chúng con với Chúa Cha, để Người thương xót những thiếu sót của chúng con và xóa bỏ mọi sự khác biệt giữa chúng con, ban cho chúng con niềm vui yêu thương.
Lạy Đức Mẹ Maria, cuối cùng chúng con phó thác toàn thể nhân loại cho Trái Tim Vô Nhiễm của Mẹ. Xin dẫn dắt nhân loại đến sự hiểu biết về Đấng Cứu Thế duy nhất và đích thực, là Chúa Giêsu Kitô; xin bảo vệ nhân loại khỏi những tai họa do tội lỗi gây ra, xin ban cho toàn thế giới hòa bình trong chân lý, công lý, tự do và tình yêu thương.
Và nguyện xin toàn thể Giáo Hội, khi cử hành Phiên họp Đại kết trọng đại này, dâng lên Thiên Chúa nhân từ bài thánh ca ngợi khen và tạ ơn hùng tráng, bài thánh ca hân hoan và phấn khởi, bởi vì Chúa đã làm những việc lớn lao qua Mẹ, hỡi Mẹ nhân lành, hỡi Mẹ thánh thiện, hỡi Mẹ Maria dịu ngọt.
Để hiểu được tính lịch sử của tuyên bố trên, người ta phải kể đến Hiến chế Tín lý về Giáo Hội, Lumen gentium, một hiến chế được Vatican II thông qua với đa số phiếu áp đảo 2,151 thuận 5 chống, và được Thánh Giáo Hoàng Phao-lô VI ký ban hành ngày 21 tháng 11 năm 1964, ngày cuối cùng của kỳ họp 3. Điểm nổi bật của Hiến chế này là định nghĩa Giáo Hội như Dân Thiên Chúa, bao gồm phẩm trật và giáo dân trong đó có các tu sĩ, nghĩa là toàn bộ những người tin vào Chúa Giêsu Kitô. Một phần vì xu hướng đại kết, nhất là đối với các anh chị em Thệ Phản, nhưng phần lớn vì luận lý học nội tại của định nghĩa này, Công đồng đã xếp chương nói về Đức Mẹ, mà một phần khá lớn các nghị phụ muốn tách riêng, vào hiến chế này (chương sau cùng, tức chương 8), vì quả Đức Mẹ là người “có phúc vì đã tin!”
Không phải ai ai cũng theo thứ luận lý học ấy, nên đã cho rằng Giáo Hội Công Giáo “muốn hạ thấp vị trí của Đức Mẹ”. Và để tránh cái cớ vấp phạm mà nhiều người cho là quá lớn này, Đức Phao-lô VI đã dùng thẩm quyền Phê-rô, thẩm quyền mà toàn thể Công Đồng đều nhìn nhận: Cum Petro et sub Petro, để long trọng thừa nhận lex orandi của hàng bao thế kỷ lịch sử Giáo Hội và tuyên bố Đức Maria là Mẹ Giáo Hội.
Đức Tổng Giám Mục Fulton Sheen, người có mặt tại Công đồng, nhận xét rằng khi lời tuyên bố Đức Mẹ là Mẹ của Giáo Hội được phát ra, đã có một sự bùng nổ! Hầu hết các Nghị phụ Công đồng, đều là Giám mục, đã đứng dậy và dành một tràng vỗ tay vang dội cho Đức Mẹ dưới tước hiệu Mẹ của Giáo Hội. Không chỉ tiếng vỗ tay vang dội mà dường như còn không bao giờ dứt – đó là tình yêu dành cho Đức Mẹ với tư cách là Mẹ của Giáo Hội. Đây là những gì Đức Giáo Hoàng Benedict nói về điều này: “Khoảnh khắc in đậm trong ký ức tôi là khi nghe những lời của ngài: “Mariam Sanctissimam declaramus Matrem Ecclesiae” – “Chúng tôi tuyên xưng Đức Maria là Mẹ Thánh của Giáo Hội”, các nghị phụ đã lập tức đứng dậy và dâng lên Mẹ Thiên Chúa, Mẹ của chúng ta, Mẹ của Giáo Hội, với một tràng vỗ tay nhiệt liệt.”
Thánh Phao-lô VI đã dành quá nửa bài diễn văn kết thúc khóa họp thứ ba của Vatican II (28 đoạn trong số 49 đoạn) để nói về quyết định này. Giờ Kinh sách trong các giờ kinh phụng vụ của Giáo Hội hôm nay đã trích đăng phần chính yếu trong tuyên bố trên của Đức Phao-lô VI, các đoạn từ 30 tới 35. Tuy nhiên, để đặt tuyên bố lịch sử của Đức Phao-lô VI vào đúng ngữ cảnh của nó, chúng tôi xin trích dịch trọn phần của bài diễn văn liên quan tới tuyên bố lịch sử này từ số 21 tới số 49:
Anh em đáng kính, tâm trí chúng ta không thể không dâng lên những cảm xúc biết ơn chân thành và hiếu thảo đối với Đức Trinh Nữ Maria. Cũng như đối với Mẹ, người mà chúng ta coi là Đấng Bảo trợ của Công đồng hiện tại, chứng nhân cho công việc của chúng ta, cố vấn nhân từ nhất của chúng ta, bởi vì chính Mẹ, với tư cách là vị thánh bảo trợ trên trời, cùng với Thánh Giuse, mà công việc của Đại hội đồng Đại kết của chúng ta đã được Đức Giáo Hoàng Gioan XXIII giao phó ngay từ đầu.
Cũng với những cảm xúc ấy, năm ngoái chúng ta đã dâng lên Đức Mẹ Maria một hành động tôn kính chung long trọng, bằng cách quy tụ tại Vương cung thánh đường Liberian, xung quanh bức ảnh được tôn kính với danh hiệu vinh hiển Salus Populi Romani (Sự cứu rỗi của dân La Mã).
Vị trí cao cả nhất
Năm nay, sự tôn kính của Công đồng chúng ta dường như quý giá và có ý nghĩa hơn nhiều. Với việc ban hành Hiến chế hôm nay, mà đỉnh cao là cả một chương dành riêng cho Đức Mẹ, chúng ta có thể khẳng định một cách chính đáng rằng kỳ họp này kết thúc như một bài ca ngợi khen vô song để tôn vinh Đức Mẹ. Trên thực tế, đây là lần đầu tiên – và khi nói điều này, tâm hồn chúng tôi tràn ngập cảm xúc sâu sắc – một Công đồng Đại kết trình bày một sự tổng hợp rộng lớn như vậy về Giáo lý Công Giáo liên quan đến vị trí mà Đức Mẹ Maria chiếm giữ trong mầu nhiệm của Chúa Kitô và của Giáo hội. Điều này tương ứng với mục tiêu mà Công đồng này đặt ra là thể hiện dung mạo của Giáo Hội Thánh Thiện, mà Đức Mẹ Maria có mối liên hệ mật thiết, và, như đã được khẳng định một cách có thẩm quyền, Mẹ là portio maxima, portio optima, portio praecipua, portio electissima (phần lớn nhất, tốt nhất, chính yếu, được chọn lựa nhất).
Ý muốn của Chúa
Thật vậy, thực tại của Giáo Hội không chỉ gói gọn trong cấu trúc phẩm trật, trong Phụng vụ, trong các Bí tích, trong các Quy chế pháp lý. Nguồn gốc mật thiết, nguồn gốc chính yếu của hiệu quả thánh hóa của Giáo Hội phải được tìm thấy trong sự hiệp nhất huyền nhiệm với Chúa Kitô; một sự hiệp nhất mà chúng ta không thể hình dung là tách rời khỏi Mẹ, là Mẹ của Ngôi Lời Nhập Thể và là người mà chính Chúa Giêsu Kitô muốn được hiệp nhất mật thiết với Người để cứu độ chúng ta.
Vì vậy, sự chiêm niệm yêu thương về những phép lạ mà Thiên Chúa đã thực hiện nơi Mẹ Thánh của Người phải tìm thấy góc nhìn đúng đắn của nó trong tầm nhìn về Giáo Hội. Và hiểu biết về Giáo lý Công Giáo chân chính về Đức Mẹ sẽ luôn là chìa khóa để hiểu chính xác mầu nhiệm Chúa Kitô và Giáo hội.
Hoàn thành một ước nguyện
Suy niệm về mối quan hệ mật thiết giữa Đức Mẹ và Giáo hội, được thiết lập rõ ràng trong Hiến chế Công đồng hôm nay, khiến chúng tôi cảm thấy đây là thời điểm trọng thể và thích hợp nhất để hoàn thành một ước nguyện mà sau khi chúng tôi đề cập đến vào cuối phiên họp trước, rất nhiều Nghị phụ Công đồng đã bày tỏ, thúc giục một tuyên bố rõ ràng tại Công đồng này về vai trò làm mẹ của Đức Trinh Nữ giữa dân Kitô giáo.
Để đạt được mục đích này, chúng tôi thấy thích hợp để thánh hiến trong phiên họp công khai này một tước hiệu được đề xuất để tôn vinh Đức Trinh Nữ từ nhiều nơi trên thế giới Công Giáo và đặc biệt thân thương với chúng tôi vì nó tóm tắt một cách đáng ngưỡng mộ vị trí đặc ân được Công đồng tái lập cho Đức Trinh nữ trong Thánh Giáo hội.
“Mẹ của Giáo Hội”
Vì vậy, để tôn vinh Đức Trinh Nữ Maria và để an ủi chính chúng tôi, chúng tôi tuyên bố Đức Maria là Mẹ của Giáo Hội, nghĩa là của toàn thể dân Chúa, của các tín hữu cũng như các mục tử, những người gọi Mẹ là Mẹ yêu thương nhất. Và chúng ta mong muốn Mẹ Thiên Chúa được toàn thể dân Chúa tôn kính và cầu khẩn hơn nữa bằng danh hiệu ngọt ngào này.
Anh em đáng kính, đây là một danh hiệu không mới mẻ trong lòng đạo đức Kitô giáo; chính bằng danh hiệu này, hơn tất cả các danh hiệu khác, mà các tín hữu và Giáo Hội xưng hô với Đức Maria. Danh hiệu này thực sự là một phần cốt lõi của lòng sùng kính Đức Maria, tìm thấy sự biện minh trong chính phẩm giá Mẹ của Ngôi Lời Nhập Thể.
Cơ sở: Thiên tính Mẹ Thiên Chúa
Thực thế, Thiên tính Mẹ Thiên Chúa là cơ sở cho mối quan hệ đặc biệt của Mẹ với Chúa Kitô, và cho sự hiện diện của Mẹ trong kế hoạch cứu độ do Chúa Giêsu Kitô mang lại, thì đó cũng là cơ sở chính yếu cho mối quan hệ giữa Đức Mẹ và Giáo Hội, vì Mẹ là Mẹ của Đấng mà ngay từ khi nhập thể trong lòng Mẹ đồng trinh, đã kết hợp với chính mình làm Đầu của Thân Thể Mầu Nhiệm là Giáo Hội.
Vậy nên, với tư cách là Mẹ của Chúa Kitô, Mẹ cũng là Mẹ của tất cả các tín hữu và tất cả các Mục Tử.
Vì vậy, với một tâm hồn tràn đầy niềm tin tưởng và lòng hiếu thảo, chúng ta hướng ánh mắt lên Mẹ, bất chấp sự bất xứng và yếu đuối của chúng ta. Mẹ, Đấng đã ban cho chúng ta, trong Chúa Giêsu, nguồn mạch ân sủng, sẽ không bỏ rơi việc giúp đỡ Giáo Hội, hiện đang phát triển mạnh mẽ nhờ sự dồi dào của các ơn lành của Chúa Thánh Thần và đặt mình với lòng nhiệt thành mới để hoàn thành sứ mệnh cứu độ của mình.
Nhưng vẫn rất gần gũi với chúng ta
Và niềm tin của chúng ta càng sống động và được chứng thực trọn vẹn hơn nếu chúng ta suy gẫm về mối liên hệ mật thiết giữa Mẹ Thiên Chúa và nhân loại. Mặc dù được Thiên Chúa ban cho những đặc ân đáng ngưỡng mộ, để trở thành Mẹ xứng đáng của Ngôi Lời Nhập Thể, Mẹ vẫn rất gần gũi với chúng ta.
Là con gái của A-đam, giống như chúng ta, và do đó là chị em của chúng ta qua mối liên hệ tự nhiên, Mẹ là tạo vật được gìn giữ khỏi Tội Nguyên Tổ nhờ công đức của Đấng Cứu Thế, và ngoài những đặc ân đã đạt được, Mẹ còn sở hữu đức tin trọn vẹn và gương mẫu, do đó xứng đáng với lời ngợi khen Tin Mừng beata quae crededisti (phúc thay cho người tin). Trong đời sống trần thế, Mẹ đã hiện thân hình ảnh hoàn hảo của người môn đệ Chúa Kitô, phản ánh mọi nhân đức, và thể hiện các mối phúc Tin Mừng được Chúa Kitô loan báo. Vì vậy, nơi Mẹ, toàn thể Giáo Hội, với sự đa dạng vô song về đời sống và công việc, đạt được hình thức chân thực nhất của sự bắt chước hoàn hảo Chúa Kitô.
“Tôn kính xứng đáng Mẹ Maria”
Vậy nên, chúng tôi tin tưởng rằng, với việc ban hành Hiến chế về Giáo hội, được đóng dấu bằng việc tuyên bố Đức Mẹ Maria là Mẹ của Giáo hội, nghĩa là của tất cả các tín hữu và tất cả các Mục tử, dân Kitô giáo sẽ sốt sắng hơn nữa hướng về Đức Trinh Nữ Maria và tôn kính, sùng kính Mẹ cho xứng đáng.
Về phần chúng ta, cũng như theo lời mời của Đức Giáo Hoàng Gioan XXIII, chúng ta đã vào hội trường Công đồng cùng với “Đức Maria, Mẹ của Chúa Giêsu”, thì khi kết thúc kỳ họp thứ ba, chúng ta rời khỏi Đền Thánh này với danh thánh thiện và dịu ngọt nhất của Đức Maria, Mẹ của Giáo hội.
Để bày tỏ lòng biết ơn về sự trợ giúp đầy yêu thương mà Mẹ đã dành cho chúng ta trong suốt thời kỳ Công đồng vừa qua, thưa Anh em đáng kính, mỗi người trong anh em hãy nguyện giữ gìn danh xưng và tôn kính Đức Mẹ Maria trong dân Kitô giáo, nêu gương cho Mẹ về đức tin và sự đáp ứng trọn vẹn mọi lời kêu gọi của Thiên Chúa, mẫu mực về sự đồng hóa trọn vẹn sự tìm kiếm Chúa Kitô và lòng bác ái của Người, để tất cả các tín hữu, hiệp nhất trong danh Mẹ chung, cảm thấy mình càng vững vàng hơn trong Đức tin và hiệp nhất với Chúa Giêsu Kitô, đồng thời sốt sắng trong lòng bác ái đối với anh em, thúc đẩy tình yêu thương người nghèo, tận hiến cho công lý và bảo vệ hòa bình.
Như Thánh Ambrose vĩ đại đã khuyên nhủ: ait in singulis Mariae anima ut magnificet Dominum; sit in singulis spiritus Mariae et exulted in Deo [Hãy để linh hồn Đức Mẹ ở trong mỗi người, để nó ca ngợi Chúa; hãy để tinh thần Đức Mẹ ở trong mỗi người, để nó vui mừng trong Chúa].
Phương tiện, không phải mục đích
Trên hết, chúng tôi mong muốn làm rõ rằng Đức Mẹ Maria, người tôi tớ khiêm nhường của Chúa, chỉ hiện hữu trong mối quan hệ với Thiên Chúa và với Chúa Kitô, Đấng Trung gian và Cứu chuộc duy nhất của chúng ta.
Và cũng vậy, xin cho bản chất đích thực và mục đích của việc tôn kính Đức Mẹ trong Giáo hội được minh họa, đặc biệt là ở những nơi có nhiều anh em ly khai, để những người không thuộc Cộng đồng Công Giáo có thể hiểu rằng lòng sùng kính Đức Mẹ, không phải là mục đích tự thân, mà là phương tiện được thiết kế để hướng các linh hồn đến với Chúa Kitô và do đó hiệp nhất họ với Chúa Cha trong tình yêu của Chúa Thánh Thần.
Lời tri ân đặc biệt: Fatima
Trong khi chúng ta tha thiết cầu nguyện với Đức Trinh Nữ Maria, xin ngài chúc phúc cho Công đồng Đại kết và toàn thể Giáo hội, thúc đẩy giờ phút hiệp nhất của tất cả các Kitô hữu, thì ánh mắt chúng ta hướng về những chân trời vô tận của toàn thế giới, đối tượng được Công đồng Đại kết hết sức quan tâm, và là nơi mà vị tiền nhiệm đáng kính của chúng ta, Đức Giáo Hoàng Piô XII, người được tôn kính và nhớ mãi, không phải không có sự soi sáng từ trên cao, đã long trọng dâng hiến cho Trái Tim Vô Nhiễm của Đức Mẹ Maria.
Hôm nay, chúng ta thấy đặc biệt thích hợp để tưởng nhớ hành động dâng hiến này. Với suy nghĩ đó, chúng ta đã quyết định cử một phái đoàn đặc biệt đến Fatima trong thời gian tới để mang Hoa Hồng Vàng đến thánh đường Fatima, nơi thân thương hơn bao giờ hết không chỉ với người dân của quốc gia Bồ Đào Nha cao quý – luôn luôn, nhưng đặc biệt hôm nay, thân thương với chúng ta –nhưng cũng được các tín hữu trên toàn thế giới Công Giáo biết đến và tôn kính. Bằng cách này, chúng tôi dự định phó thác toàn thể gia đình nhân loại, với những vấn đề và lo lắng, với những khát vọng chính đáng và hy vọng tha thiết, cho sự chăm sóc của Mẹ Thiên Chúa.
Lời khẩn cầu của Đức Thánh Cha với Đức Mẹ Maria
Ôi, Đức Trinh Nữ Maria, Mẹ của Giáo Hội, Chúng Con phó thác toàn thể Giáo Hội và Công Đồng Đại Kết của Chúng Con cho Mẹ!
Mẹ là Auxilium Episcoporum, người trợ giúp các Giám mục, xin bảo vệ và giúp đỡ các Giám mục trong Sứ Mệnh Tông Đồ, và tất cả các linh mục, tu sĩ và giáo dân, những người giúp đỡ các Giám mục trong công việc gian khổ của họ.
Mẹ, người đã được chính Con Mẹ trình diện, vào lúc chịu chết cứu chuộc, như là Mẹ của môn đệ yêu dấu nhất của Người, xin nhớ đến dân Kitô giáo đã phó thác cho Mẹ.
Xin nhớ đến tất cả các con của Mẹ, nâng đỡ lời cầu nguyện của họ lên Thiên Chúa, gìn giữ đức tin của họ, củng cố niềm hy vọng của họ, gia tăng lòng bác ái của họ.
Hãy nhớ đến những người đang gặp hoạn nạn, thiếu thốn, nguy hiểm, và đặc biệt là những người bị bách hại và bị giam cầm vì đức tin của họ. Vì những người này, hỡi Đức Trinh Nữ, xin ban cho họ sức mạnh và mau chóng đến ngày tự do chính đáng mà chúng con mong muốn.
Hãy nhìn bằng ánh mắt nhân từ những anh em chúng con đang bị chia cách và xin thương xót hiệp nhất chúng con, Mẹ là người đã sinh ra Chúa Kitô như một cây cầu hiệp nhất giữa Thiên Chúa và loài người.
Ôi, đền thờ ánh sáng không bóng tối và không tì vết, xin cầu bầu với Con Một của Mẹ, Đấng Trung Gian hòa giải chúng con với Chúa Cha, để Người thương xót những thiếu sót của chúng con và xóa bỏ mọi sự khác biệt giữa chúng con, ban cho chúng con niềm vui yêu thương.
Lạy Đức Mẹ Maria, cuối cùng chúng con phó thác toàn thể nhân loại cho Trái Tim Vô Nhiễm của Mẹ. Xin dẫn dắt nhân loại đến sự hiểu biết về Đấng Cứu Thế duy nhất và đích thực, là Chúa Giêsu Kitô; xin bảo vệ nhân loại khỏi những tai họa do tội lỗi gây ra, xin ban cho toàn thế giới hòa bình trong chân lý, công lý, tự do và tình yêu thương.
Và nguyện xin toàn thể Giáo Hội, khi cử hành Phiên họp Đại kết trọng đại này, dâng lên Thiên Chúa nhân từ bài thánh ca ngợi khen và tạ ơn hùng tráng, bài thánh ca hân hoan và phấn khởi, bởi vì Chúa đã làm những việc lớn lao qua Mẹ, hỡi Mẹ nhân lành, hỡi Mẹ thánh thiện, hỡi Mẹ Maria dịu ngọt.