Tiến sĩ George Weigel là thành viên cao cấp của Trung tâm Đạo đức và Chính sách Công cộng Washington, và là người viết tiểu sử Thánh Giáo Hoàng Gioan Phaolô II. Ông vừa có bài viết nhan đề "The Best Film Ever?", nghĩa là "Phải chăng bộ phi, này hay nhất mọi thời đại".
Nguyên bản tiếng Anh có thể xem tại đây. Dưới đây là bản dịch toàn văn sang Việt Ngữ.
Năm 1966 là một năm tuyệt vời cho điện ảnh, và sáu thập niên sau, năm bộ phim được đề cử cho Phim hay nhất tại Lễ trao giải Oscar lần thứ 39 năm sau đó vẫn rất đáng xem: đó là các bộ phim Alfie; A Man for All Seasons; The Russians Are Coming the Russians Are Coming; The Sand Pebbles; và Who’s Afraid of Virginia Woolf? Lễ trao giải Oscar năm 1967 dường như diễn ra ở một hành tinh xa xôi và khác biệt, cách xa hàng vạn dặm so với sự thô tục và đạo đức giả đang thống trị đêm Oscar ngày nay. Khi đó, chương trình trang nhã, nhịp nhàng và được dẫn dắt tuyệt vời bởi Bob Hope, trong bộ lễ phục trắng. Khoảnh khắc đáng nhớ nhất đến trong phần trao giải Oscar cho Phim hay nhất của Audrey Hepburn, màn kết thúc đầy kịch tính của lễ kỷ niệm điện ảnh hàng năm của Hollywood. Sau một vài lời khen ngợi trao đổi ngắn gọn với Hope, cô Hepburn đọc tên và nhà sản xuất của các bộ phim được đề cử, cầm lấy phong bì, đọc tấm thiệp bên trong, ngước nhìn lên trời trong giây lát—và sau đó, với một nụ cười mãn nguyện, như thể lời cầu nguyện của cô đã được đáp ứng, cô tuyên bố rằng bộ phim chiến thắng là A Man for All Seasons.
Gần đây tôi đã xem lại bộ phim chuyển thể đầy lôi cuốn của Fred Zinnemann từ vở kịch của Robert Bolt ít nhất là lần thứ sáu, và một ý nghĩ chợt nảy ra: Phải chăng "A Man for All Seasons" là bộ phim hoàn hảo nhất từng được làm? Mọi thứ trong phim dường như đều hoàn hảo.
Kịch bản của Bolt giữ cho mạch truyện luôn diễn tiến nhanh, làm nổi bật những khoảnh khắc then chốt mà không bỏ sót bất cứ chi tiết quan trọng nào từ kịch bản gốc. Tất cả các diễn viên đều xuất sắc, bắt đầu từ Thomas More do Paul Scofield thủ vai và tiếp tục với Alice More do Wendy Hiller đóng, Henry VIII do Robert Shaw thủ diễn (người anh hùng trẻ tuổi thời Phục Hưng, chứ không phải kẻ dâm đãng của những năm sau này), Hồng Y Wolsey do Orson Welles đóng (hiện thân của một Giáo hội bị suy yếu bởi liên minh với quyền lực nhà nước), Công tước Norfolk thô lỗ và ngang ngược do Nigel Davenport thủ vai, Leo McKern trong vai Thomas Cromwell vô đạo đức và đầy hoài nghi, và John Hurt thủ vai Richard Rich, bị tha hóa bởi sự kiêu ngạo trí thức và tham vọng quá mức. Vai diễn khách mời ngắn ngủi chỉ tám mươi giây đầy gợi cảm của Vanessa Redgrave trong vai Anne Boleyn hé lộ kết cục bi thảm đang chờ đợi người phụ nữ mà vì cô, nhà vua Henry đã đoạn tuyệt với Giáo hội Rôma.
Kỹ thuật quay phim của Ted Moore vừa tuyệt đẹp vừa trung thực với lịch sử; tôi từng nhìn ra ngoài cửa sổ trong phòng giam của Thánh Thomas More ở Tháp Luân Đôn và có ấn tượng sâu sắc trước cách Zinnemann và nhà quay phim của ông đã khéo léo sử dụng khung cảnh bờ sông Thames để truyền tải sự thay đổi của các mùa trong suốt thời gian dài Thánh nhân bị giam cầm. Nhạc nền của Georges Delerue rất phù hợp với mạch phim và mang đến cho nó một hương vị Phục Hưng đích thực.
Nếu có điều gì không ổn trong cuốn "A Man for All Seasons", thì tôi không nhận thấy.
Tôi thường phản đối nỗ lực của Bolt, trong lời tựa ông viết cho ấn bản bìa mềm năm 1962 của vở kịch của mình, nhằm biện minh cho sự kính trọng của ông dành cho Thánh Thomas More, một người Công Giáo nhiệt thành, trước những người cùng quan điểm thế tục. Trong lời biện hộ đó, nhà viết kịch theo chủ nghĩa bất khả tri, thậm chí gần như vô thần, đã đặt Thánh Thomas More vào vị trí một anh hùng tiền thân của chủ nghĩa hiện sinh: người đã chết để bảo vệ "một ý thức vững chắc về bản thân", mối đe dọa từ Vua Henry đã khiến "con người mềm dẻo, hài hước, khiêm tốn và tinh tế này trở nên cứng rắn như kim loại, bị chế ngự bởi một sự cứng nhắc nguyên thủy tuyệt đối" - một người "không thể lay chuyển hơn một vách đá". Tuy nhiên, trong kịch bản của mình, Bolt không thể tránh khỏi một số sự thật rõ ràng là Công Giáo: rằng gia đình More cùng nhau cầu nguyện; rằng More, với tư cách là một cố vấn am hiểu thần học, đã giúp Henry VIII giành được danh hiệu "Người bảo vệ đức tin" cho một cuốn sách bảo vệ bảy bí tích chống lại Martin Luther; và rằng More, tại phiên tòa xét xử, đã khẳng định rằng Giáo hoàng là một thể chế được Chúa ban cho. Rồi đến cuối cùng, More của Bolt thú nhận rằng ông chết "với tư cách là người đầy tớ trung thành của nhà vua, nhưng trước hết là của Chúa" - vị Chúa "sẽ không từ chối người nào vui vẻ đến với Ngài như vậy."
Trong lời tựa đó, Robert Bolt thừa nhận sự ngưỡng mộ dành cho Albert Camus mà tôi cũng chia sẻ ở một số khía cạnh. Nhưng không thể tưởng tượng những lời cuối cùng của Camus lại giống với lời của More, nếu nhà văn hiện sinh người Pháp này qua đời trong hoàn cảnh tương tự. Khi dành những dòng chữ đó cho người hùng thế kỷ XVI của mình trên giá treo cổ, Bolt đã ngầm thừa nhận rằng More nghĩ rằng ngài đang chết vì chân lý của Chúa Kitô và phúc âm, chứ không phải vì, với tư cách là một người theo chủ nghĩa hiện sinh chân chính với "ý thức vững vàng về bản thân", ông không thể làm gì khác.
Thomas More là một quan chức nhà nước tận tâm và hiệu quả cao. Khía cạnh đó trong cuộc đời ông được thể hiện mờ nhạt trong bộ phim A Man for All Seasons, nơi chúng ta thấy More đảm nhiệm chức vụ Chưởng ấn của Anh nhưng không thực sự hành động trong vai trò cao cả đó. Tuy nhiên, tấm gương của More rất quan trọng để nêu bật trong thời đại ngày nay, khi mà chức vụ công thường trở thành một màn trình diễn nghệ thuật (hoặc một màn trình diễn nhạt nhẽo). Điều này cho thấy rằng A Man for All Seasons, bộ phim tròn 60 tuổi vào tháng 12, nên là tác phẩm bắt buộc phải xem đối với những người đang làm việc trong khu vực công vào năm 2026.
Source:First Things