Tạp chí AsiaNews số ra ngày 18 tháng 6, 2026, cho hay: Trong khi Đức Giáo Hoàng Leo XIV nêu lên vấn đề tự do trong thời đại khoa học dữ liệu, Cục Quản lý Tôn giáo Quốc gia Trung Quốc công bố một bài báo về một trung tâm điện toán mới tại Đại học Đông Nam được giao nhiệm vụ sử dụng trí tuệ nhân tạo tạo sinh để phát hiện (và cấm) bất cứ ý tưởng nào đi lệch khỏi những gì Đảng muốn các tôn giáo nói.



Trí tuệ nhân tạo tạo sinh (Generative AI) là một công cụ có thể cải thiện “hiệu quả” quản lý các hoạt động tôn giáo ở Trung Quốc. Từ nay trở đi, việc này sẽ không còn bị giới hạn ở việc chỉ chặn một số “từ ngữ nhạy cảm” xuất hiện trực tuyến. Nhờ các mô hình mới được phát triển đặc biệt cho các nền tảng truyền thông xã hội, việc chặn bất cứ nội dung nào không phù hợp với tầm nhìn chính trị của các tôn giáo về “chủ nghĩa xã hội thời đại mới” sẽ trở nên dễ dàng hơn nhiều, bảo vệ chúng khỏi bất cứ “ảnh hưởng nước ngoài” nào.

Trong khi thế giới đang tranh luận về những vấn đề được Đức Giáo Hoàng Leo XIV nêu ra trong thông điệp Magnifica Humanitas, tài khoản WeChat Weiyan Zongjiao, cơ quan ngôn luận chính thức của Cục Quản lý Tôn giáo Quốc gia (NRAA), mới đây đã đăng tải một bài báo được xuất bản trong số mới nhất của tạp chí Tôn giáo Trung Quốc.

Tác giả là Giáo sư Wang Qilong và nhà nghiên cứu Sun Xiaoli, được xác định là người đứng đầu một viện nghiên cứu mới, Trung tâm Tính toán Thông minh Thông tin Tôn giáo ở Châu Á, Châu Phi và Châu Âu tại Đại học Đông Nam, trước đây là Đại học Quốc gia Nam Kinh, tỉnh Giang Tô.

Bài báo chủ yếu mô tả các hoạt động của trung tâm mới này, được giới thiệu như một cơ sở tiên tiến cung cấp cho chính quyền nhà nước những công cụ mới để quản lý tôn giáo ở Trung Quốc.

Chính điều này đã mang tính biểu tượng: Đại học Đông Nam tự hào có một Trường Ngoại ngữ lâu đời, một trong những cơ sở hàng đầu của trường. Trang web của trung tâm gọi nó là "cầu nối giữa các nền văn hóa", lưu ý rằng chương trình đào tạo giáo viên tiếng Anh đầu tiên ở Trung Quốc được khởi xướng tại đây vào năm 1917.

Trung tâm được thành lập tại trường đại học để sử dụng các ứng dụng tiên tiến nhất của trí tuệ nhân tạo vào khoa học ngôn ngữ nhằm "lọc" nội dung tôn giáo sao cho hầu như không thể gặp phải những cách hiểu về trải nghiệm tôn giáo không phù hợp với tầm nhìn mà Tập Cận Bình áp đặt lên mọi cộng đồng ở Trung Quốc.

Đảm bảo nội dung tuân thủ

Đây không phải là kết luận của chúng tôi, mà là những gì được nêu rõ trong bài báo. "Việc quản lý các vấn đề tôn giáo, như một thành phần quan trọng của quản trị nhà nước," hai học giả viết, phác thảo tình hình, "đã chứng kiến các kịch bản quản lý của nó liên tục mở rộng cùng với sự phát triển của kỹ thuật Internet, trong khi các thách thức quản trị tiếp tục gia tăng.

"Các vấn đề như rủi ro tư tưởng tiềm ẩn trong nội dung tôn giáo được tạo ra bởi các mô hình ngôn ngữ quốc gia lớn, sự đa dạng hóa ngày càng tăng của việc lan truyền thông tin tôn giáo bất hợp pháp trực tuyến và sự thiếu hụt các nguồn lực quản trị tôn giáo ở cấp cơ sở đã trở thành những vấn đề quan trọng cản trở việc hiện đại hóa quản lý các vấn đề tôn giáo."

Chính ở cấp độ này mà cơ sở mới tại Đại học Đông Nam muốn can thiệp. “Trung tâm điện toán coi việc điều hòa việc tạo ra và phổ biến thông tin tôn giáo và tăng cường khả năng phòng ngừa rủi ro là mục tiêu trọng tâm, phát triển các kỹ thuật nhắm mục tiêu và nghiên cứu quy định để thúc đẩy trách nhiệm của các công ty Internet và củng cố tuyến phòng thủ đầu tiên cho an ninh thông tin tôn giáo trực tuyến.”

Bài báo đi sâu vào chi tiết về các phương pháp làm việc mà họ muốn áp dụng, tạo ra “một cơ sở dữ liệu ngôn ngữ có thẩm quyền và chất lượng cao trong lĩnh vực tôn giáo, dựa trên lập trường chính trị và định hướng tư tưởng thống nhất,” Sun Xiaoli và Wang Qilong giải thích.

“Thông qua việc xem xét có hệ thống các vấn đề tôn giáo lớn có ảnh hưởng đến sự ổn định chính trị và xã hội, một hệ thống hỏi đáp tham khảo rõ ràng và tiêu chuẩn hóa được phát triển, ngay từ đầu đã sửa chữa những quan niệm sai lầm về lịch sử, dân tộc và tôn giáo, cũng như các quan điểm được coi là biểu hiện của sự xâm nhập từ nước ngoài, đảm bảo trí tuệ nhân tạo tạo ra nội dung nhất quán về các vấn đề tôn giáo.”

“Việc Hán hóa các tôn giáo ở Trung Quốc, nguyên tắc độc lập và tự quản của các tôn giáo, và mối quan hệ giữa luật pháp nhà nước và các chuẩn mực tôn giáo,” họ nói thêm, “được tích hợp vào hệ thống đào tạo, thúc đẩy việc sử dụng các mô hình ngôn ngữ quy mô lớn như một kênh thường trực để giải thích chính sách và định hướng tư tưởng.”

Mục tiêu quá rõ ràng: “Tích hợp các kỹ thuật này vào các cơ chế bảo mật nội dung tiêu chuẩn của các nền tảng”. Điều này “cho phép chúng ta chuyển từ việc lọc từ khóa đơn giản sang đánh giá ngữ nghĩa toàn diện và chính xác, và từ các biện pháp can thiệp khẩn cấp sau khi phát tán sang các hệ thống cảnh báo sớm mang tính phòng ngừa.” “Điều này củng cố trách nhiệm của các nền tảng Internet và hạn chế hiệu quả sự lan truyền các hoạt động truyền giáo bất hợp pháp, thông tin tôn giáo cực đoan và nội dung được coi là biểu hiện của sự xâm nhập tôn giáo nước ngoài, góp phần vào quá trình thanh lọc không gian tôn giáo trực tuyến đang diễn ra.”

Về cuối bài báo, cũng giải thích rằng điều này sẽ “bù đắp cho sự thiếu hụt nhân lực và kỹ năng chuyên môn trong các cấu trúc cơ bản chịu trách nhiệm quản lý Internet, đồng thời đồng nhất các tiêu chuẩn xử lý thông tin trực tuyến có hại.”

Nói cách khác, “các quan chức cần mẫn” của Cục Quản lý Tôn giáo Quốc gia sẽ có thể tiếp cận mọi nơi một cách hiệu quả và với cùng một sự nghiêm ngặt về tư tưởng, mà không có những “sự linh hoạt” khó chịu từ tỉnh này sang tỉnh khác.

Quan điểm trái chiều của Magnifica Humanitas

Việc chính quyền Trung Quốc sử dụng AI như một công cụ kiểm soát xã hội chắc chắn không có gì đáng ngạc nhiên, nhưng điều đáng chú ý trong bài báo này là cách nó được trình bày như một chương trình, một cách nói rằng: từ nay trở đi, không một thông điệp tôn giáo nào có thể thoát khỏi sự kiểm soát của Internet Trung Quốc.

Việc thông điệp Magnifica Humanitas được ban hành cùng thời điểm với bài báo có lẽ chỉ là sự trùng hợp ngẫu nhiên, nhưng nó giúp làm rõ khoảng cách giữa quan điểm của Đức Giáo Hoàng Leo XIV về trí tuệ nhân tạo và quan điểm của Trung Quốc.

Trong thông điệp, Đức Giáo Hoàng công khai nêu lên vấn đề tự do trước các công cụ công nghệ và tầm quan trọng của việc giữ cho trái tim luôn rộng mở đón nhận những câu hỏi. Ngài trích dẫn Pla-tông rằng, “những điều sâu sắc và quan trọng nhất chỉ được học hỏi sau nhiều thời gian và nỗ lực, bằng cách tham gia thảo luận với người khác, cùng nhau ‘khám phá’ các ý tưởng và kinh nghiệm như đá lửa cho đến khi tia lửa hiểu biết được nhen nhóm trong chúng ta.”

Trong thông điệp, Đức Leo cũng kêu gọi bảo vệ giới trẻ “khỏi lời hứa về cỗ máy hoàn hảo, khỏi cám dỗ tinh tế khiến tư duy con người dường như trở nên thừa thãi chính xác vào lúc nó cần thiết nhất” (Magnifica Humanitas, 140). Điều này hoàn toàn trái ngược với kế hoạch kiểm soát tôn giáo của Cục Quản lý Tôn giáo Quốc gia, mà một trường đại học ở Giang Tô đang lập trình thông qua trí tuệ nhân tạo.