Thời điểm có lẽ đã chín muồi để Đức Giáo Hoàng Leo XIV và Vatican đóng vai trò lãnh đạo trong việc giúp kiềm chế trí tuệ nhân tạo (AI).
Luke Larson của tạp chí National Catholic Register, ngày 11 tháng 6 năm 2026, đặt câu hỏi: Trong thông điệp mới Magnifica Humanitas, Đức Giáo Hoàng Leo XIV kêu gọi hợp tác quốc tế để giảm thiểu rủi ro của công nghệ AI đang phát triển nhanh chóng. Nhưng liệu chính Đức Giáo Hoàng có thể đóng một vai trò quan trọng trong việc đưa các bên liên quan đến bàn đàm phán để làm chậm lại cái gọi là “cuộc chạy đua vũ trang AI” hay không?
Tác giả này cho hay: Một số chuyên gia cho rằng có thể. Với niềm tin vào chủ nghĩa đa phương đang lung lay và các ông lớn trong lĩnh vực AI đang bị cuốn vào cuộc cạnh tranh khốc liệt mà ít có động lực để tự điều chỉnh, họ lập luận rằng tầm ảnh hưởng toàn cầu, sự nổi tiếng vượt bậc và uy tín đạo đức của Đức Leo trong số các nhà lãnh đạo thế giới khiến ngài và Giáo hội mà ngài lãnh đạo có vị thế tốt hơn bất cứ ai để thúc đẩy hợp tác quốc tế. “Giáo hội có lẽ là tổ chức duy nhất trên thế giới có thể thực sự dẫn dắt cuộc thảo luận đạo đức này về trí tuệ nhân tạo,” Brian Green, giám đốc đạo đức công nghệ tại Trung tâm Đạo đức Ứng dụng Markkula thuộc Đại học Santa Clara, người từng là cố vấn cho Vatican về AI, cho biết. “Không có tôn giáo nào khác đủ lớn hoặc có cơ quan quyền lực trung ương — không còn nơi nào khác để trông cậy.”
Nếu Đức Giáo Hoàng Leo đóng vai trò trung gian, điều đó sẽ đòi hỏi phải thúc đẩy đối thoại và thỏa thuận giữa các công ty công nghệ và các quốc gia — đặc biệt là các cường quốc AI như Trung Quốc và Hoa Kỳ — để đảm bảo rằng cuộc cách mạng AI sắp tới không gây tổn hại đến lợi ích chung.
Thông điệp của Đức Giáo Hoàng đã nâng cao nhận thức về những nguy hiểm của việc mở rộng AI không kiểm soát. Nhưng với việc gã khổng lồ công nghệ OpenAI hiện đang kêu gọi “một tổ chức quốc tế giúp phối hợp các nỗ lực hàng đầu về AI để giảm thiểu rủi ro thảm khốc,” và các công ty khác như Anthropic kêu gọi “đóng băng toàn cầu” các tiến bộ về AI, thời điểm có thể đã chín muồi để Vatican của Đức Giáo Hoàng Leo đóng vai trò hàng đầu trong việc giúp kiềm chế AI.
Cuộc chạy đua vũ trang AI
Các chuyên gia cảnh báo rằng những thay đổi xã hội sắp tới mà AI mang lại sẽ diễn ra nhanh chóng, quyết liệt và thậm chí có thể gây ra thảm họa. Nhưng ngay cả khi những lo ngại này được biết đến rộng rãi, thậm chí được chia sẻ giữa các nhà lãnh đạo kỹ thuật và các quan chức chính phủ, dường như vẫn thiếu khả năng tự kiềm chế.
Tại Mỹ, quốc gia được coi là dẫn đầu toàn cầu về kỹ thuật AI, các công ty như OpenAI và Anthropic đang chạy đua với nhau để dẫn đầu trong việc tạo ra các “mô hình tiên tiến”, ngày càng trở nên tự động hơn. Nếu không có các quy định bao quát ngành, việc tự kiềm chế có thể dẫn đến sự phá sản về tài chính, vì các đối thủ cạnh tranh thiếu đạo đức hơn có thể vượt lên và thống trị ngành.
Trên trường địa chính trị, chính phủ Mỹ phần lớn đã ngăn chặn các quy định về phát triển AI, khi họ cố gắng đi trước Trung Quốc, đối thủ chính trong cuộc đua AI, người chỉ đang tụt hậu vài tháng. Những lo ngại không chỉ liên quan đến kinh tế mà còn cả an ninh, vì việc tụt hậu trong lĩnh vực AI có thể dẫn đến sự dễ bị tổn thương trước các hình thức vũ khí mới và khả năng răn đe suy yếu. Không có gì đáng ngạc nhiên, sự thúc đẩy điên cuồng để giành chiến thắng trong cuộc đua trí tuệ nhân tạo, và cảm giác tất yếu đi kèm với nó, đã được so sánh với cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân đã định hình thế kỷ 20.
“Nói một cách bi quan nhất có thể, sự sống còn của nhân loại [đang bị đe dọa]”, Charles Camosy, một nhà thần học đạo đức tại Đại học Công Giáo Hoa Kỳ, cho biết, ông nói rằng khả năng về các hệ thống trí tuệ nhân tạo tự chủ mạnh mẽ nên được xem xét với mức độ nghiêm túc tương đương với vũ khí hạt nhân.
Trong Magnifica Humanitas, Đức Leo liên tục quay trở lại với một phép ẩn dụ trong Kinh thánh về cuộc đua trí tuệ nhân tạo toàn cầu: Tháp Baben. Ngài liệt kê nhiều ví dụ về sự hỗn loạn có thể xảy ra nếu chúng ta, giống như người dân Baben, bị mù quáng bởi một cuộc theo đuổi điên cuồng để xây dựng. Những ví dụ này bao gồm chiến tranh điều khiển bằng máy tính tiên tiến, nạn thất nghiệp hàng loạt và việc loại bỏ những người yếu thế trong cuộc theo đuổi chủ nghĩa siêu nhân bản.
Hợp tác quốc tế
Điều cần thiết trong thời điểm lịch sử này, Đức Leo dạy trong Magnifica Humanitas, là một nỗ lực toàn cầu thống nhất. Không một công ty hay quốc gia nào có thể tự mình giải quyết cuộc chạy đua vũ trang AI. Nhưng nếu các bên cùng nhau hợp tác và đồng ý bảo vệ phẩm giá con người và lợi ích chung trong thời đại AI, họ có thể cùng nhau sử dụng sức mạnh của mình để ngăn chặn một cuộc khủng hoảng.
Tuy nhiên, việc đưa các bên chủ chốt ngồi lại với nhau để đạt được một thỏa thuận như vậy sẽ đòi hỏi phải vượt qua sự ngờ vực lẫn nhau và quan điểm hẹp hòi về lợi ích cá nhân. Tuy nhiên, các chuyên gia như Green nhắc lại rằng Giáo Hội Công Giáo có thể đặc biệt phù hợp để đóng vai trò này. Không giống như các chính phủ quốc gia, Tòa Thánh không có lợi ích thế tục và các khoản đầu tư vào AI đang bị đe dọa. Lợi ích của Tòa Thánh, như Đức Giáo Hoàng Leo đã nói rõ, là bảo vệ phẩm giá và sự thịnh vượng của con người.
Giáo hội đã chứng minh được khả năng thực hiện sứ mệnh hòa giải này trong quá khứ, theo Will Jones, người đứng đầu sáng kiến tôn giáo tại Viện Tương lai của Cuộc sống, một tổ chức cam kết ngăn chặn thảm họa AI. Ông chỉ ra những nỗ lực của Vatican trong việc phản đối phổ biến vũ khí hạt nhân và sinh vô tính con người như những ví dụ về cách Giáo hội đã sử dụng vai trò độc đáo của mình để thúc đẩy thành công sự hợp tác trong những phát triển kỹ thuật đầy thách thức.
Gần đây hơn, Đức Giáo Hoàng Leo đã đề nghị Vatican là địa bàn trung lập cho các cuộc đàm phán hòa bình Nga-Ukraine, nhưng sau đó nói rằng Tòa Thánh không có đủ đòn bẩy chính trị để đưa hai quốc gia này đến bàn đàm phán.
Đức Leo đã thành công trong việc khởi xướng một cuộc đối thoại toàn cầu nghiêm túc về việc xây dựng một tương lai tích cực với AI - một cuộc đối thoại đang được ít nhất một số nhà lãnh đạo chính sách và kỹ thuật coi trọng. Ví dụ, Phó Tổng thống JD Vance đã gọi Magnifica Humanitas là "sâu sắc", trong khi sự hiện diện của người đồng sáng lập Anthropic, Christopher Olah, tại buổi ra mắt thông điệp vào ngày 25 tháng 5 đã giúp tạo ra sự quan tâm đến quan điểm của Đức Giáo Hoàng ở Thung lũng Silicon.
Nếu thế giới sẵn sàng lắng nghe những lời cảnh báo của Đức Giáo Hoàng Leo, họ cũng có thể sẵn sàng ngồi vào bàn đàm phán nếu ngài kêu gọi. Nếu Giáo hội theo đuổi vai trò trung gian này, các chuyên gia cho rằng nó có thể mang nhiều hình thức khác nhau: dẫn dắt một hội nghị thượng đỉnh toàn cầu, các cuộc đàm phán do Vatican tổ chức giữa các gã khổng lồ AI của Trung Quốc và Hoa Kỳ, và công việc thầm lặng, hậu trường của đội ngũ ngoại giao dày dạn kinh nghiệm của Tòa Thánh.
Mặc dù phần lớn nỗ lực đương nhiên sẽ tập trung vào những động lực lớn nhất của sự thay đổi AI, các chuyên gia cho rằng những nỗ lực từ Đức Giáo Hoàng Leo gần như chắc chắn sẽ liên quan đến toàn thế giới, bao gồm cả những nơi thường không có tiếng nói, như các quốc gia nhỏ và khu vực Nam bán cầu.
“Thông điệp này nói rằng mọi người trong gia đình nhân loại đều có quyền lợi trong vấn đề này, mọi người đều bị ảnh hưởng bởi nó, và do đó, điều thực sự quan trọng là mọi người đều có cơ hội tham gia vào việc cùng nhau xây dựng tương lai của mình”, Paolo Carozza, chuyên gia luật quốc tế tại Trường Luật Notre Dame và đồng chủ tịch Hội đồng Giám sát của Meta, cho biết.
Triển vọng thành công
Mặc dù Giáo hội có thể ở vị trí độc đáo để tạo điều kiện thuận lợi cho đối thoại toàn cầu, nhưng triển vọng thành công vẫn còn xa vời. “Hiện tại, triển vọng rất ảm đạm,” Carozza nhận định về khả năng đạt được các thỏa thuận quốc tế có ý nghĩa về trí tuệ nhân tạo.
Vấn đề lớn nhất hiện nay là Trung Quốc. Chính phủ Trung Quốc không muốn nhượng bộ bất cứ điều gì về vấn đề trí tuệ nhân tạo. Mối quan hệ căng thẳng với Tòa Thánh, với những bất đồng gay gắt về các vấn đề như bổ nhiệm giám mục, càng làm tình hình thêm khó khăn.
“Ít nhất Hoa Kỳ sẵn sàng lắng nghe Đức Giáo Hoàng, nhưng Trung Quốc thì hoàn toàn không,” Green nói. “Nếu chính phủ Trung Quốc sẵn sàng hợp tác, thì tất nhiên sẽ không có vấn đề gì vì Vatican rất sẵn lòng hợp tác với hầu hết mọi bên. Nhưng chừng nào chính phủ Trung Quốc còn không hợp tác, thì sự hợp tác sẽ không xảy ra.”
Một thách thức khác là sự hoài nghi ngày càng tăng về chủ nghĩa đa phương, điều mà Đức Giáo Hoàng Leo đã than phiền trong thông điệp của mình. Vào thời điểm cần sự phối hợp toàn cầu nhất, niềm tin vào các tổ chức được thiết kế cho mục đích này — như Liên Hợp Quốc — lại đang ở mức thấp.
“Cần phải hiểu rằng chúng ta không thể để bị cản trở bởi hệ tư tưởng ở đây,” Camosy nói. “Số phận của nhân loại có thể đang bị đe dọa.”
Nỗ lực này cũng là một cuộc chạy đua với thời gian. Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo đang tăng tốc chóng mặt. Nếu các hệ thống AI có khả năng tự phát triển mà không cần sự can thiệp của con người, tốc độ tăng trưởng có thể tăng theo cấp số nhân.
“Chúng ta không còn cách nào để nhìn thấy tương lai nữa – tầm nhìn đã trở nên quá ngắn ngủi,” Green nói. “Tôi đã nói chuyện với những người làm công tác lập kế hoạch tại các công ty kỹ thuật, và họ nói rằng trước đây họ thường lập kế hoạch cho ba năm tới, nhưng giờ đây với AI, họ chỉ lập kế hoạch cho 18 tháng, hoặc thậm chí là 12 tháng.”
Một số người cũng hoài nghi rằng Vatican sẽ đóng vai trò tích cực trong việc tạo điều kiện thuận lợi cho một thỏa thuận. Victor Gaetan, một chuyên gia về ngoại giao của Vatican và cộng tác viên của Register, cho rằng mục đích của Đức Giáo Hoàng Leo không chủ yếu là ngoại giao, mà là truyền đạt sự khôn ngoan của Giáo hội cho các nhà lãnh đạo AI và hướng cuộc đối thoại theo đúng hướng.
“Tôi không thấy việc hòa giải là một hoạt động có khả năng xảy ra từ thông điệp này, chắc chắn không phải trong năm nay,” ông nói. “Không có bằng chứng nào cho thấy cả [Mỹ hay Trung Quốc] đều có hứng thú đàm phán về việc kiềm chế. Trừ khi xảy ra thảm họa, thật khó để tưởng tượng điều gì sẽ buộc hai siêu cường này phải đàm phán.”
‘Tình thế đã an bài’
Bất kể chiến lược nào mà Vatican sẽ áp dụng trong tương lai, rõ ràng trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ là chủ đề trọng tâm trong triều đại giáo hoàng của Đức Leo. Đây là một diễn biến đáng ngạc nhiên, bởi vì trước cuộc bầu cử giáo hoàng năm ngoái, hầu như không có cuộc thảo luận nào về tầm quan trọng của việc vị giáo hoàng kế nhiệm nắm bắt được ý nghĩa của AI.
“Tôi không biết nguồn gốc của sự quan tâm này đối với AI là gì, nhưng tôi sẽ nói rằng tôi nghĩ ngài chính là người phù hợp nhất cho việc này,” Green nói, người gọi Đức Giáo Hoàng là “người của thời điểm này”.
“Việc Đức Giáo Hoàng Leo xuất hiện và biến điều này thành nền tảng, điều quan trọng nhất trong triều đại giáo hoàng của mình, tôi nghĩ, là vô cùng sáng suốt. Tôi nghĩ Chúa Thánh Thần đang can thiệp vào đây...”
Và trong khi một số nhà bình luận bác bỏ lời kêu gọi hợp tác toàn cầu về trí tuệ nhân tạo của Đức Giáo Hoàng Leo là ngây thơ, Camosy cho rằng thái độ đó xuất phát từ việc hiểu sai thông điệp. Ông nói rằng Đức Giáo Hoàng Leo “rất nhận thức được những khó khăn của chúng ta”, và kêu gọi hợp tác không phải vì đó nhất thiết là một lựa chọn rất khả thi, mà vì đó là lựa chọn tốt nhất của chúng ta.
“Khi mọi chuyện trở nên khó khăn, chúng ta có thể tìm ra cách để làm điều này”, ông nói, chỉ ra Chiến tranh Lạnh như một ví dụ về thời điểm các cường quốc cạnh tranh có thể gạt bỏ những khác biệt và hợp tác để tránh ngày tận thế. “Tôi nghĩ một phần của việc viết thông điệp này là để cố gắng nói rằng, ‘Này, mọi chuyện đã khó khăn rồi.’”
Và có lẽ thế giới sẽ đánh cuộc nơi Đức Giáo Hoàng Leo như người sẽ giúp dẫn dắt con đường phía trước.