Đức Giáo Hoàng Leo đã đưa ra lời kêu gọi tha thiết về việc “giải giáp” trí tuệ nhân tạo khi ngài trình bày thông điệp giáo hoàng đầu tiên của mình vào thứ Hai.
Edgar Beltrán, trong bản tin 26 Tháng 5 Năm 2026 của tạp chí The Pillar, cho biết: Đức Giáo Hoàng Leo đã đưa ra lời kêu gọi tha thiết về việc “giải giáp” trí tuệ nhân tạo và giải phóng nó “khỏi những luận lý học biến nó thành công cụ thống trị, loại trừ và cái chết” khi ngài trình bày thông điệp giáo hoàng đầu tiên của mình, Magnifica humanitas, vào ngày 25 tháng 5.
Văn kiện này, được ký vào ngày 15 tháng 5, kỷ niệm thông điệp Rerum novarum của Đức Leo XIII, đã được ca ngợi trong nhiều tháng như là văn kiện mang tính chương trình của Đức Giáo Hoàng Leo về các vấn đề xã hội hiện nay.
Trong một động thái chưa từng có, Đức Giáo Hoàng Leo đã đích thân trình bày thông điệp giáo hoàng đầu tiên của mình cho các thành viên của giáo triều, đoàn ngoại giao và báo chí tập trung tại Hội trường Thượng Hội đồng Mới của Vatican.
Trong bài phát biểu của mình, Đức Giáo Hoàng đã nói về cuộc đối thoại đang diễn ra giữa Vatican và các công ty trí tuệ nhân tạo như Anthropic, mà người đồng sáng lập Christopher Olah cũng có mặt.
“Thật là một dấu hiệu tuyệt vời của niềm hy vọng rằng, dù có những khác biệt, chúng ta vẫn có thể lắng nghe lẫn nhau,” Đức Giáo Hoàng nói. “Sự trao đổi này rõ ràng cho thấy tầm quan trọng của thời điểm hiện tại, cũng như niềm tin rằng, cùng nhau, chúng ta có thể nhận ra những câu hỏi lớn của thời đại chúng ta, và do đó, tương lai của nhân loại.”
Đức Giáo Hoàng cho biết ngài đã lấy cảm hứng từ Đức Leo XIII, người “đã quan sát tình cảnh của công nhân nhà máy, gia đình họ bị ly tán và những hình thức nghèo đói mới nảy sinh do sự chuyển đổi kỹ nghệ nhanh chóng. Ngài hiểu rằng Giáo hội không thể đứng ngoài cuộc.”
“Thông điệp Magnifica humanitas ra đời từ việc lắng nghe như Đức Leo XIII đã làm. Tôi đã lắng nghe các nhà khoa học và kỹ sư, những người làm việc với lòng nhiệt thành chân thành về các kỹ thuật có khả năng làm giảm bớt nỗi đau khổ to lớn; các nhà lãnh đạo chính trị và các quan chức nhà nước, những người đã kiên trì tìm kiếm các quy tắc công bằng; các bậc cha mẹ và giáo viên, những người vô cùng quan tâm đến tương lai của các thế hệ trẻ,” Đức Leo XIV nói thêm. Tiếp nối lời kêu gọi cập nhật suy tư của Giáo hội về bản chất đạo đức của chiến tranh trong thông điệp, Đức Giáo Hoàng Leo hôm thứ Hai đã chỉ trích “các hệ thống vũ khí ngày càng tự động, hầu như nằm ngoài tầm kiểm soát hữu hiệu của con người. Tôi nghe thấy những câu chuyện rất đáng lo ngại về các thuật toán có thể chặn quyền tiếp cận chăm sóc sức khỏe, việc làm và an ninh dựa trên dữ liệu bị ảnh hưởng bởi định kiến và bất công. Và tôi đã nghe thấy sự im lặng của những người không có tiếng nói khi các quyết định được đưa ra – những quyết định có khả năng tạo ra những hình thức loại trừ và đau khổ mới.”
“Trí tuệ nhân tạo cần phải được giải giáp. Tôi biết từ này rất mạnh, nhưng được lựa chọn một cách có chủ ý vì thời điểm này cần những từ ngữ có khả năng thu hút sự chú ý, đánh thức lương tâm và chỉ ra con đường tiến lên phía trước cho nhân loại”, Đức Giáo Hoàng nói thêm.
Đức Giáo Hoàng Leo đã so sánh trí tuệ nhân tạo với năng lượng hạt nhân, nói rằng “nó phải phục vụ tất cả mọi người và lợi ích chung. Các quyết định về kỹ thuật kỹ thuật không bao giờ được tách rời khỏi lương tâm và trách nhiệm… Hòa bình, không chỉ đơn thuần là sự vắng mặt của chiến tranh, là công lý đang được thực thi. Nhưng khi kỹ thuật làm suy yếu khả năng phê phán của chúng ta, chính hòa bình cũng gặp nguy hiểm.”
Đức Giáo Hoàng cũng trích dẫn những suy tư của Thánh Phaolô VI về sự phát triển, nói rằng nó “liên quan đến ‘mỗi người và toàn thể con người’. ‘Mỗi người’ có nghĩa là không ai có thể bị bỏ lại bên lề của quá trình chuyển đổi kỹ thuật số. ‘Toàn thể’ có nghĩa là không ai có thể bị thu hẹp thành năng suất, hiệu suất nhận thức, hay chỉ là dữ liệu đơn thuần. Con người mang trong mình một sự tự do, một nội tâm và một ơn gọi yêu thương và thờ phượng mà không một cỗ máy nào có thể thay thế hoặc ngăn chặn được.”
“Chỉ với một tầm nhìn toàn diện như vậy, trí tuệ nhân tạo mới có thể được hướng tới lợi ích chung,” ngài nói thêm.
Đức Giáo Hoàng cho biết sự tham gia của Giáo hội vào các cuộc tranh luận về trí tuệ nhân tạo được thúc đẩy bởi mối quan tâm của Giáo hội đối với lợi ích chung và phẩm giá con người.
“Chúng tôi không có câu trả lời kỹ thuật, cũng không tìm cách thay thế chúng bằng chuyên môn. Nhưng chúng tôi mang đến một sự khôn ngoan về con người mà thời đại hiện nay đang rất cần: mỗi người là duy nhất và không thể thay thế, một chủ thể tự do và thông minh với lương tâm, có khả năng tìm kiếm Chúa, phục vụ lẫn nhau, chăm sóc ngôi nhà chung của chúng ta.” Christopher Olah, đồng sáng lập của Anthropic, đã thừa nhận trong sự kiện báo chí về những động lực chi phối đằng sau nhiều phát triển trí tuệ nhân tạo, nói rằng “mọi phòng thí nghiệm AI tiên tiến - bao gồm cả Anthropic - đều hoạt động trong một tập hợp các động lực và ràng buộc đôi khi có thể mâu thuẫn với việc làm điều đúng đắn. Áp lực duy trì khả năng thương mại… Áp lực địa chính trị. Và những áp lực cũ hơn, đơn giản hơn của lòng tự hào và tham vọng. Cho dù chúng ta có chân thành muốn làm điều đúng đắn đến đâu - và tôi tin rằng nhiều người trong chúng ta đang làm như vậy - chúng ta sẽ luôn bị ảnh hưởng bởi những động lực đó.”
“Đó là lý do tại sao, nếu chúng ta muốn kỹ thuật này phát triển tốt, điều vô cùng quan trọng là phải có những người nằm ngoài những động lực đó… những người sẵn sàng trở thành những nhà phê bình nghiêm túc, chu đáo của chúng ta… Đó là những gì tôi thấy trong Magnifica Humanitas, và đó là lý do tại sao tôi biết ơn Đức Thánh Cha và Giáo Hội vì đã đảm nhận công việc phân định này,” Olah nói thêm.
Olah cho biết các vấn đề về trí tuệ nhân tạo vượt ra ngoài khía cạnh kỹ thuật. Phạm vi nghiên cứu của các nhà khoa học máy tính rất rộng lớn vì “những câu hỏi do trí tuệ nhân tạo đặt ra lớn hơn cộng đồng nghiên cứu trí tuệ nhân tạo, không chỉ về ý nghĩa mà còn cả về bản chất.”
“Các hệ thống trí tuệ nhân tạo không được thiết kế theo cách một cây cầu hay một chiếc máy bay được thiết kế. Chúng ta hiểu một chiếc máy bay bởi vì chúng ta đã thiết kế từng bộ phận của nó và chúng ta hiểu các định luật vật lý tác động lên nó. Các mô hình trí tuệ nhân tạo thì không như vậy. Chúng được phát triển, trên một cấu trúc được mô phỏng theo bộ não, trên một di sản khổng lồ về tư duy và ngôn ngữ của con người,” ông nói thêm.
Olah cho biết tiếng nói của Giáo hội là cần thiết nhất trong ba vấn đề chính.
Ông nói thêm rằng vấn đề đầu tiên là nghĩa vụ của xã hội đối với người nghèo. “Có một khả năng thực sự là trí tuệ nhân tạo sẽ thay thế lao động của con người trên quy mô rất lớn,” Olah nói. “Nếu điều đó xảy ra, việc hỗ trợ những người bị thay thế sẽ là một mệnh lệnh đạo đức có tầm vóc lịch sử… Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo đang tập trung ở một số ít quốc gia giàu có.”
“Làm thế nào chúng tôi có thể đảm bảo rằng những lợi ích của trí tuệ nhân tạo được chia sẻ trên toàn cầu? Chúng tôi không có cơ chế nào cho việc này. Đó là một vấn đề chưa được giải quyết, và đó là loại vấn đề mà Giáo hội trong lịch sử đã từ chối để thế giới phớt lờ,” ông nói. Theo Olah, tiếng nói của Giáo hội được thể hiện rõ nhất trong “nhu cầu về trí tưởng tượng đạo đức và tham vọng liên quan đến sự phát triển toàn diện của con người”.
“Ngày nay, các bậc cha mẹ đã lo lắng về trí tuệ của con cái họ; các cá nhân lo lắng về tương lai công việc của họ. Đây không phải là những câu hỏi mà một phòng thí nghiệm có thể trả lời. Đó là những câu hỏi mà các truyền thống như của các bạn đã gìn giữ qua hàng thiên niên kỷ, và chúng tôi cần các bạn tiếp tục gìn giữ chúng trong thời điểm mới này của lịch sử”, ông nói.
Cuối cùng, ông kêu gọi sự giúp đỡ của Giáo hội để suy gẫm về bản chất của các mô hình trí tuệ nhân tạo.
“Tôi dẫn đầu một nhóm nghiên cứu cấu trúc bên trong của các mô hình này - điều gì thực sự đang xảy ra bên trong chúng. Và tôi sẽ thành thật: chúng tôi liên tục tìm thấy những điều bí ẩn, thậm chí đáng lo ngại. Chúng tôi tìm thấy những cấu trúc phản ánh kết quả từ khoa học thần kinh của con người.”
“Chúng tôi tìm thấy bằng chứng của việc nội quan (introspection). Chúng tôi tìm thấy các trạng thái nội tâm phản ánh chức năng của niềm vui, sự hài lòng, nỗi sợ hãi, nỗi buồn và sự bất an. Tôi không biết điều đó có nghĩa là gì, nhưng tôi nghĩ nó cần được tiếp tục phân định”, ông nói thêm.
—
Trong khi nhiều người chỉ trích việc đối thoại với các công ty và nhà phát triển trí tuệ nhân tạo là ngây thơ hoặc cho phép các công ty này lợi dụng, Hồng Y Michael Czerny, người đứng đầu Bộ Phát triển Toàn diện Con người và là một trong những cố vấn của Đức Giáo Hoàng về thông điệp này, nói với tờ The Pillar rằng ông tin tưởng “tất cả những người tham gia đều hướng đến lợi ích của nhân loại, rằng chúng ta đang làm điều này vì lợi ích của nhân loại chứ không phải vì lợi ích nào khác.”
“Chúng ta đặt thiện chí của họ vào thử thách. Ai cũng dễ dàng nhận ra khi người ta đối thoại không thiện chí… Vì vậy, chúng ta chấp nhận rủi ro và nếu mọi việc không suôn sẻ, chúng ta có thể nói rằng cuộc đối thoại đã thất bại vì phía bên kia không chơi công bằng… Đối thoại thực sự không thể tránh khỏi thất vọng, nhưng thà làm còn hơn là tránh né,” ngài nói thêm.
Cha Brendan McGuire, một linh mục giáo xứ ở Thung lũng Silicon, California, và là cố vấn về các nguyên tắc đạo đức và an toàn của AI cho Anthropic, đã nói với giới truyền thông sau sự kiện rằng: “Nếu muốn có hòa bình, bạn phải đối thoại với kẻ thù mà bạn cho là vậy. Vì vậy, nếu bạn coi kỹ thuật là kẻ thù, thì chúng ta phải đối thoại với chúng. Chúng đang xây dựng tương lai của chúng ta mà không có chúng ta. Vì vậy, chúng ta nhất định phải đối thoại.”
“Ngay bây giờ là thời điểm thích hợp cho cuộc đối thoại này bởi vì kỹ thuật rất dễ uốn nắn, nó có thể thay đổi. Hãy nghĩ đến bàn phím QWERTY. Nó được phát triển theo cách đó bởi vì nếu bạn là người đánh máy nhanh, các thanh phím sẽ bị gãy ở phía trên. Sau đó, khi chúng ta có máy tính, chúng ta vẫn giữ nguyên như vậy mặc dù điều đó không cần thiết. Tại sao? Bởi vì nó đã được thiết lập, đó là cách nó đã từng như vậy. Điều này không đúng với AI… Và [các công ty AI] đang hỏi chúng ta ‘các ông có thể giúp chúng tôi không?’… Vì vậy, tôi nghĩ chúng ta phải gặp họ ở vị trí của họ,” ngài nói thêm. Cha McGuire nói với tờ The Pillar rằng cuộc đối thoại giữa Vatican với các công ty AI và các bên liên quan sẽ tiếp tục.
“Chúng tôi sẽ có các cuộc họp vào ngày mai, và dự định là thành lập một phái đoàn từ Vatican đến Thung lũng Silicon để tiếp tục lắng nghe. Đây là bước đầu tiên, ít nhất là bước công khai đầu tiên, bởi vì chúng tôi đã đối thoại trong nhiều năm, nhưng đây không phải là kết thúc,” ngài nói thêm.