Giáo sư Nhà Văn Robert Royal, trên bản tin Thứ Tư, ngày 6 tháng 5 năm 2026 của Catholic Thing, cho biết: Gần đây có người hỏi tôi cảm giác làm một nhà văn Công Giáo ngày nay như thế nào. Điều đó khiến tôi sững lại. Bởi vì tình cảnh của một nhà văn Công Giáo hiện nay khá giống với bất cứ người Công Giáo nào khác – tất cả chúng ta đều hoang mang trước nhiều điều dường như đã vượt quá tầm hiểu biết và hành động lý trí của con người. Ngoại trừ, tình hình còn tồi tệ hơn đối với nhà văn vì anh ta phải đặt ra những con chữ để cố gắng hiểu không chỉ những bí ẩn sâu xa và những tranh cãi đạo đức, mà còn cả mối liên hệ của chúng với sự hỗn loạn hiện tại của chúng ta. Điều tốt nhất anh ta có thể làm khi đối diện với một tờ giấy trắng – hoặc thường xuyên hơn là một màn hình trống – là cầu xin Lòng Thương Xót của Chúa ban xuống vài câu văn hay ho có thể lan tỏa một tia hy vọng giữa bóng tối và tiếng ồn ào.
Thời đại của chúng ta được đánh dấu bởi điều mà triết gia Paul Ricoeur gọi là “phương pháp giải thích dựa trên sự nghi ngờ” – về mọi thứ, cả trong Giáo hội và trên thế giới. Điều đó không hoàn toàn sai lầm, miễn là nó không trở thành lăng kính duy nhất mà chúng ta nhìn thế giới. Nhưng mạng xã hội còn có thêm tác động là thổi phồng những nghi ngờ và xung đột đến mức thường xuyên trở nên cuồng loạn. Trên những “nền tảng” như vậy, mọi sự kiện đều trở thành hoặc là ngày tận thế cuối cùng của vũ trụ – hoặc là “sự tuôn đổ mới của Chúa Thánh Thần”.
Một nhà văn Công Giáo phải nói lên sự thật mà mình có thể, một cách tỉnh táo, không sợ hãi hay thiên vị, trước tất cả những điều đó, mà không làm tăng thêm sự cuồng loạn hay tuyệt vọng. Nhưng với bản chất của truyền thông hiện đại, tất cả chúng ta đều đang chênh vênh trên một biển cả đầy những sự thật chưa được hiểu rõ, những kết luận vội vàng, và do đó là sự không chắc chắn về những vấn đề nghiêm trọng cần sự thận trọng, suy gẫm và phán đoán có cân nhắc – một sự khổ hạnh trong cách dùng từ.
Theo kinh nghiệm của tôi?
Tôi đã có mặt trực tiếp tại Rome trong hầu hết mọi sự kiện gây tranh cãi của Giáo hội kể từ khi Đứv Giáo hoàng Phanxicô được bầu chọn năm 2013. Có một số điều về hơn mười năm qua mà tôi khá chắc chắn giữa rất nhiều khoảng trống và sự mơ hồ lớn. (Khi cuốn sách "Giáo hoàng độc tài" của nhà sử học nổi tiếng Henry Sire về Đức Phanxicô xuất hiện năm 2018, tôi nghĩ ông ấy đã nắm được câu chuyện cơ bản ít nhất 75% là đúng. Và tôi vẫn nghĩ vậy.)
Nhưng thường xuyên hơn, đặc biệt là trong các bình luận lan truyền trên mạng xã hội, tôi thấy mọi người đoán mò, thường là sai lầm, và nhìn thấy những động cơ nham hiểm – thậm chí là âm mưu – trong khi sự thiếu hiểu biết, lười biếng và bất tài của người Rô-ma thường đủ để giải thích.
Giáo hoàng là một chế độ quân chủ không cha truyền con nối với tỷ lệ không cân xứng của những âm mưu trong cung điện. Rõ ràng cũng đã có những nỗ lực đảo chính dị giáo trong những năm gần đây mà phần lớn đã thất bại do tính chất trống rỗng vốn có của chúng. (Xem phần: “tính đồng nghị.”)
Sự loại suy gần nhất với tất cả những điều này là những gì George Orwell, người nói lên sự thật đầy trăn trở, đã nói về Nội chiến Tây Ban Nha (mà ông đã trực tiếp đưa tin với tư cách là phóng viên). Điều này thậm chí còn đúng hơn với nhiều tranh chấp trong thời đại truyền thông xã hội của chúng ta:
Tôi đã thấy những bài báo không hề liên quan đến sự thật, thậm chí cả mối liên hệ được ngụ ý trong một lời nói dối thông thường. Tôi đã thấy những trận đánh lớn được đưa tin trong khi thực tế không hề có giao tranh, và sự im lặng hoàn toàn trong khi hàng trăm người đã thiệt mạng. Tôi đã thấy những binh lính chiến đấu dũng cảm bị tố cáo là hèn nhát và phản bội, và những người khác chưa từng thấy một phát súng nào được bắn ra lại được ca ngợi là anh hùng của những chiến thắng tưởng tượng, và tôi đã thấy các tờ báo ở London lan truyền những lời nói dối này và những trí thức hăng hái xây dựng những cấu trúc cảm xúc về những sự kiện chưa từng xảy ra. (“Nhìn lại Chiến tranh Tây Ban Nha”)
Hầu hết những điều này, cả bây giờ lẫn trước đây, rõ ràng là sản phẩm của việc các nhà báo và trí thức muốn bày tỏ cảm xúc mãnh liệt và nói lên điều gì đó có ý nghĩa về những gì họ cho là một vấn đề đạo đức hoặc chính trị cấp tiến – nhưng một cách trừu tượng, chứ không phải dựa trên những gì đang diễn ra, có thể kiểm chứng được. Hầu hết thời gian, một vài sự kiện thực tế được biến tấu thành một câu chuyện “tin tức” hoặc bài bình luận, nhưng sau đó lại được gắn liền với một “tường thuật” lớn lao nào đó mà, ở mức tốt nhất, chỉ được liên kết lỏng lẻo với thực tại.
Ngày nay, mọi người cũng thường xuyên đưa ra những phán xét khắc nghiệt về người khác trên mạng, từ xa – vị giáo hoàng người Argentina của chúng ta là một bậc thầy trong việc phân tích tâm lý các linh mục và giáo dân truyền thống mà ngài chưa từng gặp – điều mà họ sẽ không bao giờ làm với những người mà họ thực sự biết, bởi vì rất khó để thực sự hiểu một người khác, thậm chí là chính mình.
Có một vấn đề liên quan đến việc đưa tin cơ bản, đặc biệt là khi các trường báo chí khuyến khích hoạt động tiến bộ hơn là chỉ kể lại câu chuyện. Nhà bác học vĩ đại quá cố Michael Crichton đã đặt ra một thuật ngữ cho điều này: “Hiệu ứng mất trí nhớ Gell-Mann”.
Nếu bạn cầm một tờ báo hoặc tạp chí (thậm chí là một số bài đăng trên mạng xã hội) và đọc về một chủ đề mà bạn thực sự am hiểu, bạn thường sẽ thấy rằng người viết đã mắc nhiều sai lầm, thậm chí viết ngược, do cách tiếp cận vội vàng, hời hợt hoặc thiên vị. Bạn bỏ qua nó. Nhưng rồi bạn lại chuyển sang một bài viết khác... Bạn đọc một bài báo khác trên cùng một ấn phẩm về một chủ đề mà bạn không quen thuộc. Bạn ngay lập tức quên mất (vì vậy mới gọi là "Chứng mất trí nhớ") rằng hầu hết các nhà văn đều dễ mắc sai lầm và chấp nhận bài báo mới đó là đáng tin cậy và cung cấp nhiều thông tin.
Không có gì lạ khi hầu hết chúng ta hiện nay đang mang trong đầu một lượng lớn những điều sai trái, vô nghĩa và những đam mê sai hướng, tất cả là nhờ "kỹ thuật thông tin". Và trí tuệ nhân tạo (AI) thậm chí còn làm cho mọi thứ tồi tệ hơn.
Vậy phải làm gì? Khó nói, nhưng đây là lời của Đức Benedict XVI, khi ngài nói chuyện với nhóm học trò cũ của mình (Schülerkreis) về "Làm thế nào chúng ta có thể nói về Chúa ngày nay?"
Không ai có thể sở hữu chân lý. Chính chân lý sở hữu chúng ta, nó là một thực thể sống! Chúng ta không sở hữu nó mà bị nó nắm giữ. Chỉ khi nào chúng ta cho phép bản thân được chân lý dẫn dắt và lay động, chúng ta mới ở trong nó. Chỉ khi nào chúng ta, cùng với nó và trong nó, là những người hành hương của chân lý, thì nó mới ở trong chúng ta và dành cho chúng ta. Tôi nghĩ chúng ta cần học lại về việc “không có được chân lý”. Chúng ta phải học cách để được nó lay động và dẫn dắt. Và rồi nó sẽ tỏa sáng trở lại: nếu chính chân lý dẫn dắt và thấm nhuần vào chúng ta.
Lời khuyên hay cho mọi người, đặc biệt là các nhà văn Công Giáo.