Bàn về chiến dịch ngày càng leo thang của Tổng thống Trump và Phó tổng thống James David Vance mạ lị và công kích huấn quyền của ngài, linh mục Raymond J. de Souza, là chủ bút tập san Công Giáo Convivium của Canada, có bài phân tích nhan đề “Trump, Pope Leo and the Catholic Divide”, nghĩa là “Tổng thống Trump, Đức Giáo Hoàng Lêô và sự chia rẽ trong Giáo Hội Công Giáo,” đăng trên tờ National Catholic Register ngày Thứ Bẩy, 18 Tháng Tư.
Nguyên bản tiếng Anh có thể xem tại đây. Dưới đây là bản dịch toàn văn sang Việt Ngữ.
Sức mạnh chính trị của Tổng thống Trump phần lớn đến từ lòng trung thành mãnh liệt của những người ủng hộ ông. Cho dù sự phẫn nộ có lớn đến đâu, nó cũng sẽ bị bỏ qua, được tha thứ, được biện minh bằng cách nào đó khi người ta cho rằng dù Trump có tệ hại đến đâu đi nữa, ông ta vẫn còn tốt hơn so với một lựa chọn khác. Ngay cả trước cuộc bầu cử sơ bộ tổng thống đầu tiên năm 2016, chính ứng cử viên Trump đã kinh ngạc trước hiện tượng này.
“Tôi có những người ủng hộ trung thành nhất,” Trump nói vào Tháng Giêng năm 2016 tại Iowa. “Tôi có thể đứng giữa Đại lộ Fifth Avenue và bắn chết ai đó, và tôi sẽ không mất bất kỳ cử tri nào, được chứ?”
Hơn 10 năm sau, điều đó đã được chứng minh là đúng. Giờ đây, với những bình luận gay gắt của tổng thống về Đức Giáo Hoàng Lêô XIV, cùng với hình ảnh báng bổ tự miêu tả mình như Chúa Giêsu, lòng trung thành đó đang bị thử thách.
Cuộc xung đột giữa tổng thống Mỹ và vị giáo hoàng đầu tiên đến từ Hoa Kỳ đã khiến giới quan sát đặt câu hỏi: Những người Công Giáo ủng hộ Tổng thống Trump sẽ đứng về phía ai? Câu trả lời vẫn còn bỏ ngỏ, và nó sẽ cho thấy liệu tính từ có mạnh hơn danh từ hay không.
Vụ tranh cãi về tội báng bổ đã thu hút sự chú ý nhiều hơn đến một xu hướng kỳ lạ trong thập niên qua. Nhiều người Công Giáo Mỹ, thuộc mọi khuynh hướng chính trị, đều có xu hướng soi mói từng li từng tí giáo huấn của Đức Giáo Hoàng, trong khi lại sẵn sàng đón nhận mọi sự khiêu khích từ các nhân vật chính trị mà họ ưa thích. Điều này, vốn từng thể hiện rõ nhất ở cánh tả, giờ đây lại đặc biệt đúng đối với Tổng thống Trump. Trong hơn một thập niên, một bộ phận nhỏ người Công Giáo Mỹ đã cố gắng chấp nhận những gì Đức Giáo Hoàng Phanxicô hoặc Đức Giáo Hoàng Lêô nói, nhưng lại sẵn sàng nuốt chửng bất cứ điều gì Trump đưa ra (xem Mt 23:24).
Liệu tình trạng này có tiếp diễn sau những phát ngôn gây tranh cãi của Tổng thống Trump trong Tuần lễ Phục Sinh gần đây?
Trong ngày Chúa Nhật Phục sinh, Tổng thống Trump viết trên Truth Social rằng “Thứ Ba sẽ là Ngày Các Nhà máy Điện và Ngày Các Cây Cầu, tất cả gộp lại trong một ngày, ở Iran. Sẽ không có gì sánh bằng!!! Mở eo biển ra đi, lũ khốn điên rồ, nếu không các ngươi sẽ sống trong địa ngục - CỨ CHỜ XEM! Cảm ơn Allah,” Tổng thống Trump viết. Đây là thông điệp của Tổng thống Trump sau khi chúng tôi đã cắt bớt những tiếng chửi thề tục tĩu không thể lặp lại ở đây được.
Khi ngày thứ Ba Phục Sinh đến, Tổng thống Trump đã leo thang từ việc đe dọa phá hủy có chủ đích cơ sở hạ tầng dân sự - là một tội ác chiến tranh - lên đến việc đe dọa diệt chủng trắng trợn:
“Cả một nền văn minh sẽ diệt vong đêm nay, không bao giờ được hồi sinh nữa. Tôi không muốn điều đó xảy ra, nhưng có lẽ nó sẽ xảy ra. Tuy nhiên, giờ đây khi chúng ta đã có sự thay đổi chế độ hoàn toàn, nơi những tư tưởng khác biệt, thông minh hơn và ít cực đoan hơn chiếm ưu thế, có lẽ một điều gì đó tuyệt vời mang tính cách mạng sẽ xảy ra, AI BIẾT ĐƯỢC? Chúng ta sẽ biết được điều đó đêm nay, một trong những khoảnh khắc quan trọng nhất trong lịch sử lâu dài và phức tạp của thế giới. 47 năm bóc lột, tham nhũng và chết chóc cuối cùng sẽ chấm dứt. Chúa phù hộ cho nhân dân Iran vĩ đại!”
Đức Giáo Hoàng Lêô, với lối diễn đạt hết sức khiêm nhường, đã nói rằng tội ác diệt chủng đối với một dân tộc cổ đại “thực sự là không thể chấp nhận được”.
Vào Chúa Nhật Lòng Thương Xót Chúa, sau khi các cuộc đàm phán hòa bình ở Islamabad, Pakistan thất bại, Tổng thống Trump đã đăng tải bài viết chỉ trích gay gắt Đức Giáo Hoàng Lêô. Còn sốc hơn nữa khi ngay sau đó ông ta đăng tải hình ảnh mình trong vai Chúa Giêsu Kitô.
“Tôi không muốn một vị Giáo hoàng chỉ trích Tổng thống Hoa Kỳ,” Tổng thống Trump đăng tải, sau đó nói với các phóng viên rằng, “Tôi không phải là người hâm mộ Giáo Hoàng Lêô.”
Về phần mình, Đức Thánh Cha đáp lại rằng ngài “không sợ chính quyền Trump”.
Việc Đức Giáo Hoàng Lêô đang trên đường đến Phi Châu để thực hiện chuyến thăm bốn nước đã phần nào cho thấy bối cảnh hiện tại. Một vị Giáo hoàng người Mỹ không chỉ dành riêng cho người Mỹ, càng không chỉ dành cho thiểu số người Mỹ ủng hộ Trump.
Thật vậy, trái ngược với tuyên bố của Trump rằng nhận định tiêu cực của Đức Thánh Cha về tính luân lý của cuộc chiến tranh Mỹ-Israel chống Iran đang “gây tổn hại rất lớn cho ngài”, rất có thể việc bị Trump - một trong những nhà lãnh đạo chính trị không được lòng dân nhất thế giới - đe dọa đã khiến Đức Giáo Hoàng Lêô được nhiều người kính trọng hơn. Thủ tướng Ý Giorgia Meloni, một đồng minh Âu Châu trước đây của Tổng thống Trump, đã chỉ trích ông ta gay gắt vì những lời công kích Đức Giáo Hoàng Lêô.
Cuộc trao đổi này, mà Đức Tổng Giám Mục Paul Coakley, Chủ tịch Hội đồng Giám mục Hoa Kỳ, đã mô tả một cách ngắn gọn và khiêm tốn, có ý nghĩa gì?
Tôi rất buồn khi Tổng thống lại chọn viết những lời lẽ thiếu tôn trọng như vậy về Đức Thánh Cha. Đức Giáo Hoàng Lêô không phải là đối thủ của ông ta; và Đức Giáo Hoàng cũng không phải là một chính trị gia. Ngài là Đại diện của Chúa Kitô, người nói lên chân lý của Tin Mừng và vì sự chăm sóc các linh hồn.
Có sáu yếu tố cần xem xét.
Thứ nhất, dường như những lời lẽ báng bổ phô trương từ Tòa Bạch Ốc, hay từ Fifth Avenue, vẫn còn đang gây phẫn nộ cho rất nhiều Kitô hữu ở Mỹ, bao gồm cả những người từng là những người ủng hộ nhiệt thành của tổng thống.
Chính Tổng thống Trump đã thừa nhận rằng hành vi báng bổ đó là một vết nhơ nghiêm trọng đối với phẩm giá chức vụ của ông, và ông đã xóa bài đăng. Nhưng, ông từ chối xin lỗi, thay vào đó đưa ra lời giải thích khó tin rằng ông nghĩ bức ảnh đó miêu tả ông “như một bác sĩ”.
Phó Tổng thống JD Vance thừa nhận rằng hình ảnh báng bổ đó là không được phép, nhưng nói rằng đó chỉ là một trò đùa.
Việc coi hành vi báng bổ là điều không xứng đáng với chức vụ tổng thống trước đây không phải là điều đáng nghi ngờ, nhưng xét đến thói quen sử dụng mạng xã hội của tổng thống, việc xác nhận điều đó là điều đáng hoan nghênh.
Thứ hai, người Mỹ giờ đây có thể buộc phải lo ngại về năng lực trí tuệ của tổng thống đương nhiệm trong nhiệm kỳ thứ hai của ông ta. Những bài đăng của Tổng thống Trump phản ánh một kiểu hành vi không chỉ trái ngược với đức hạnh Kitô giáo mà còn cho thấy ông ta có vấn đề về tâm lý.
Tháng 12, sau khi Rob và Michele Reiner bị sát hại dã man, Tổng thống Trump đăng tải rằng đó là do Reiner phản đối chính trị Trump. Tháng 2, Tổng thống Trump đăng một video miêu tả Barack và Michelle Obama như những con khỉ đột. Video này đã bị xóa sau khi Tổng thống Trump tuyên bố ông chưa từng thấy hình ảnh phân biệt chủng tộc đó. Tháng 3, Tổng thống Trump đăng: “Robert Mueller vừa chết. Tốt, tôi mừng vì ông ta đã chết.” Tháng 4, giờ lại đến những lời lẽ chống Đức Giáo Hoàng và báng bổ. Liệu có khả năng tổng thống đang có vấn đề về sức khoẻ tâm thần chăng?
Thứ ba, việc Tổng thống Trump bất mãn với Đức Giáo Hoàng Lêô, xét về bản chất, thật khó hiểu. Lập trường của Đức Giáo Hoàng Lêô phản đối cuộc chiến tranh Mỹ-Israel chống Iran chính là lập trường mà Tổng thống Trump từng nắm giữ trong những tháng đầu năm 2025, khi ông cam kết gây áp lực ngoại giao tối đa. Trong giai đoạn chuẩn bị cho “Cuộc chiến 12 ngày” của Israel mùa hè năm ngoái, Tổng thống Trump đã phản đối cho đến phút cuối cùng. Năm 2024, Vance tuyên bố phản đối chiến tranh chống Iran. Tổng thống Trump và Vance đã thay đổi lập trường của họ; giờ đây họ yêu cầu Đức Giáo Hoàng cũng phải làm như vậy.
Thứ tư, cốt lõi cho sự vươn lên của Tổng thống Trump chính là việc ông phản đối cuộc chiến tranh Iraq năm 2003. Vào thời điểm đó, Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã mạnh mẽ phản đối quyết định gây chiến của George W. Bush. Lịch sử đã chứng minh Đức Gioan Phaolô II đúng, đặc biệt là trong chính sách “không còn chiến tranh nữa” của Tổng thống Trump và Vance. Tổng thống Trump dường như không nhận ra những điểm tương đồng rõ ràng này hiện nay.
Thứ năm, người Công Giáo — và không chỉ người Công Giáo Mỹ — có thể tự hào về cả lòng can đảm và sự lịch thiệp của Đức Giáo Hoàng Lêô. Mặc dù hành động của tổng thống Mỹ thật đáng xấu hổ khi công kích Đức Thánh Cha, ngài đã thể hiện đặc sủng tuyệt vời dưới áp lực. Ngài đã ghi nhận những lời công kích, tuyên bố quyết tâm tiếp tục rao giảng Phúc Âm, và để mặc tổng thống với những lời lẽ không xứng đáng của ông ta.
Thứ sáu, như tuyên bố của Đức Tổng Giám Mục Coakley, dù mang hình thức trang trọng tuyệt đối, vẫn cho thấy giới lãnh đạo Công Giáo Mỹ có thể đã từ bỏ việc đối thoại với chính quyền Trump. Gần như chắc chắn rằng Đức Tổng Giám Mục Coakley không chỉ “thất vọng” trước những lời công kích của Tổng thống Trump, mà tuyên bố của ngài còn mang một vẻ cam chịu kiểu “còn có thể mong đợi gì nữa từ con người này?”.
Cuối tuần đó, Vance khiển trách Đức Thánh Cha rằng “ngài nên cẩn thận khi nói về các vấn đề thần học”. Vào ngày mà Vance – người lấy Thánh Augustinô làm thánh bảo trợ trong lễ Thêm Sức của mình – cũng là bổn mạng của Đức Lêô, Đức Thánh Cha đang đứng trên di tích khảo cổ của Hippo, giáo phận Bắc Phi của Thánh Augustinô. Đức Giáo Hoàng Lêô đã phục vụ 12 năm với tư cách là nhà lãnh đạo dòng Augustinô. Sự ngạo mạn và xấc xược của Vance có thể đã đẩy mọi việc đến mức không thể có những cuộc trao đổi hữu ích.
Về những hậu quả đang diễn ra từ Tuần lễ Phục Sinh tồi tệ của Tổng thống Trump, các lãnh đạo Công Giáo sẽ phải quyết định cách thức và thời điểm để đối thoại với tổng thống. Tháng tới, Tổng thống Trump dự định tái khẳng định Hoa Kỳ là “một quốc gia dưới sự che chở của Chúa” như một phần của lễ kỷ niệm 500 năm Tuyên ngôn Độc lập. Liệu các lãnh đạo Công Giáo có nên công khai xuất hiện cùng ông sau những lời công kích của ông nhằm vào Đức Thánh Cha nếu ông không xin lỗi – là điều mà Giám mục Robert Barron đã kêu gọi ông làm?
Phải chăng lòng trung thành với Trump cuối cùng đã đạt đến giới hạn?
Source:National Catholic Register